روابط عمومی دانشگاه شیراز
جمعه ۲۴ آبان ۱۳۹۸
اربعين حسيني بر تمام شيعيان جهان تسليت باد

اربعين در فرهنگ شيعه
در فرهنگ اسلامي و در معارف عرفاني، عدد چهل (اربعين) جايگاه خاصي دارد. چله نشيني براي رفع حاجت يا رسيدن به مقامات سلوك و عرفان معروف است. حفظ كردن چهل حديث، اخلاصِ چهل صباح، كمال عقل در چهل سالگي، دعا براي چهل مؤ من، چهل شب چهارشنبه و. .. بسياري از اين نمونه ها و موارد.
در فرهنگ عاشورا، اربعين به چهلمين روز شهادت حسين بن علي عليهما السلام گفته مي شود كه مصادف با روز بيستم ماه صفر است. از سنتهاي مردمي، گراميداشت چهلم مردگان است كه، به ياد عزيزِ فوت شده خويش، خيرات و صدقات مي دهند و مجلس ياد بود برپا مي كنند. در روز بيستم صفر نيز، شيعيان، عظيمترين مراسم سوگواري را در كشورها و شهرهاي مختلف به ياد عاشوراي حسيني برپا مي كنند و همراه با دسته هاي سينه زني و عزاداري به تعظيم شعائر ديني مي پردازند. در شهر كربلا، اربعين حسيني عظمت و شكوه خاصي دارد و دسته هاي عزادار، مراسمي پرشور برپا مي كنند.
فلسفه اربعين
اهميت اربعين از كجاست؟ صرف اينكه چهل روز از شهادت شهيد مي گذرد چه خصوصيتي دارد؟ اربعين خصوصيتش به خاطر اين است كه در اربعين حسيني ياد شهادت امام حسين(ع) زنده شد و اين چيز بسيار مهمي است. اگر اين شهادت عظيم در تاريخ اتفاق مي افتاد يعني حسين بن علي(ع) و بقية شهيدان در كربلا شهيد مي شدند، اما بني اميه موفق مي شدند، همانطور كه خود حسين(ع) و ياران عزيزش را از صفحه روزگار برافكندند و جسم پاكشان را زير خاك پنهان كردند، ياد آنها را هم از خاطره نسل بشر در آن روز و روزهاي بعد محو كنند، در اين صورت آيا اين شهادت براي عالم اسلام فايده اي مي داشت؟ يا اگر هم براي آن روز يك اثري مي گذاشت، آيا اين خاطره در تاريخ، براي نسل هاي بعد، براي گرفتاري ها و سياهي ها و تاريكي ها و يزيدي هاي دوران آيندة تاريخ هم اثري روشنگر و افشا كننده مي داشت؟ اگر حسين(ع) شهيد مي شد، اما مردم آن روز و مردم نسل هاي بعد نمي فهميدند كه حسين(ع) شهيد شده، آيا اين خاطره چه اثر و چه نقشي مي توانست در رشد و سازندگي و هدايت و برانگيزانندگي ملت ها و اجتماعات و تاريخ بگذارد؟ بله هيچ اثري نداشت.
اربعين روزي است كه برافراشته شدن پرچم پيام شهادت كربلا در آن روز آغاز شد و روز بازماندگان شهداست. حالا چه در اربعين اول، خانواده امام حسين(ع) به كربلا آمده باشند و چه نيامده باشند. (گزيده اي از بيانات مقام معظم رهبري در تاريخ 29/ 6/ 68).
اولين اربعين
يكي از مباحث مهم تاريخ عاشورا كه در اين فصل درباره آن بحث و بررسي صورت گرفته، حضور اهل بيت عليهم السلام در كربلا در اولين اربعين شهادت امام حسين عليه السلام بر سر مزار آن حضرت و ديگر شهداي كربلاست. در ميان شيعه، مشهور است كه اربعين روزي است كه جابر بن عبدالله انصاري، صحابي بزرگ رسول خدا صلي الله عليه وآله به زيارت قبر امام حسين عليه السلام نائل شد و در همان جا بود كه اهل بيت عليهم السلام هنگام بازگشت از شام نيز به زيارت مزار امام عليه السلام آمده و جابر را ملاقات كردند. هم چنين در اين روز سر امام حسين عليه السلام به بدن ملحق شده و دفن شد. اما در مقابل اين شهرت، برخي انديشمندان متقدم و معاصر شيعه، ورود اهل بيت عليهم السلام را در روز اربعين سال 61 ق انكار كرده اند.
زيارت اربعين
اربعين، چهلمين روز شهادت امام حسين (ع) است كه جان خود و يارانش را فداي دين كرد. از آنجا كه گراميداشت خاطره شهيد و احياء اربعين وي، زنده نگهداشتن نام و ياد و راه اوست و زيارت، يكي از راههاي ياد و احياء خاطره است، زيارت امام حسين (ع) بويژه در روز بيستم ماه صفر كه اربعين آن حضرت است، فضيلت بسيار دارد.
امام حسن عسكري (ع) در حديثي علامتهاي «مؤمن» را پنج چيز شمرده است: نماز پنجاه و يك ركعت، زيارت اربعين، انگشتر كردن در دست راست، پيشاني بر خاك نهادن و «بسم الله» را در نماز، آشكارا گفتن: «عَلاماتُ المُؤمِنِ خَمسٌ: صَلاةُ اِحدي وَ خَمسين وَ زِيارَةُ الاربَعين...» زيارت اربعين كه در اين روز مستحب است، در كتب دعا آمده است و به اينگونه شروع مي شود: «السلامُ عَلي وَلِي اللهِ وَ حَبيبِهِ...» كه اين متن، از طريق صفوان جمال از امام صادق (ع) روايت شده است. زيارت ديگر آن است كه جابربن عبدالله انصاري در اين روز خوانده است و متن زيارت بعنوان زيارتنامه آن امام در نيمه ماه رجب نقل شده و با جمله «السلامُ عَلَيكم يا آلَ الله...» شروع مي شود.
مورخان نوشته اند كه جابربن عبدالله انصاري، همراه عطيه عوفي موفق شدند كه در همان اولين اربعين پس از عاشورا به زيارت امام حسين (ع) نائل آيند. وي كه آن هنگام نابينا شده بود، در فرات غسل كرد و خود را خوشبو ساخت و گامهاي كوچك برداشت تا سر قبر حسين بن علي عليهما السلام آمد و با راهنمايي عطيه، دست روي قبر نهاد و بيهوش شد، وقتي به هوش آمد، سه بار گفت: يا حسين! سپس گفت: «حَبيبٌ لا يجيبُ حَبيبَهُ. ..» آنگاه زيارتي خواند و روي به ساير شهداء كرد و آنان را هم زيارت نمود. (فرهنگ عاشوراء، ص 203)
زيارت نامه اربعين
السَّلامُ عَلَي وَلِيِّ اللَّهِ وَ حَبِيبِهِ السَّلامُ عَلَي خَلِيلِ اللَّهِ وَ نَجِيبِهِ السَّلامُ عَلَي صَفِيِّ اللَّهِ وَ ابْنِ صَفِييِّهِ السَّلامُ عَلَي الْحُسَيْنِ الْمَظْلُومِ الشَّهِيدِ السَّلامُ عَلَي أَسِيرِ الْكُرُبَاتِ وَ قَتِيلِ الْعَبَرَاتِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَشْهَدُ أَنَّهُ وَلِييُّكَ وَ ابْنُ وَلِيِّكَ وَ صَفِيُّكَ وَ ابْنُ صَفِيِّكَ الْفَائِزُ بِكَرَامَتِكَ أَكْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَةِ وَ حَبَوْتَهُ بِالسَّعَادَةِ وَ اجْتَبَيْتَهُ بِطِيبِ الْووِلادَةِ وَ جَعَلْتَهُ سَيِّدا مِنَ السَّادَةِ وَ قَائِدا مِنَ الْقَادَةِ وَ ذَائِدا مِنَ الذَّادَةِ وَ أَعْطَيْتَهُ مَوَارِيثَ الْأَنْبِيَاءِ وَ جَعَلْتَهُ حُجَّةً عَلَيي خَلْقِكَ مِنَ الْأَوْصِيَاءِ فَأَعْذَرَ فِي الدُّعَاءِ وَ مَنَحَ النُّصْحَ وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِيكَ لِيَسْتَنْقِذَ عِبَادَكَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَ حَيْرَةِ الضَّلالَةةِ وَ قَدْ تَوَازَرَ عَلَيْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْيَا وَ بَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنَي وَ شَرَي آخِرَتَهُ بِالثَّمَنِ الْأَوْكَسِ وَ تَغَطْرَسَ وَ تَرَدَّي فِي هَوَاهُ وَ أَسْخَطَكَ وَ أَسْخَطَ نَبِيَّكَ،
سلام بر وليّ خدا و حبيبش، سلام بر دوست خدا و نجيبش، سلام بر بنده برگزيده خدا و فرزند برگزيده اش، سلام بر حسين مظلوم شهيد، سلام بر آن دچار گرفتاريها و كشته اشكها، خدايا من گواهي مي دهم كه حسين وليّ تو و فرزند وليّ تو، و فرزند برگزيده توست حسيني كه به كرامتت رسيده، او را به شهادت گرامي داشتي، و به خوشبختي اختصاصش دادي، و به پاكي ولادت برگزيدي، و او را آقايي از آقايان، و پيشروي از پيشرويان، و مدافعي از مدافعان حق قرار دادي، و ميراثهاي پيامبران را به او عطا فرمودي، و او را از ميان جانشينان حجّت بر بندگانت قرار دادي، و در دعوتش جاي عذري باقي نگذاشت، و از خيرخواهي دريغ نورزيد، و جانش را در راه تو بذل كرد، تا بندگانت را از جهالت و سرگرداني گمراهي برهاند، درحالي كه بر عليه او به كمك هم برخاستند، كساني كه دنيا مغرورشان كرد، و بهره واقعي خود را به فرومايه تر و پست تر چيز فروختند، و و آخرتشان را به كمترين بها به گردونه فروش گذاشتند، تكبّر كردند و خود را در دامن هواي نفس انداختند، تو را و پيامبرت را به خشم آوردند،
مراسمات و آئين هاي اربعين
مراسم سوگواري اربعين حسيني، قرن هاست كه به طور عمده، در كشورها و مناطق شيعه نشين در اشكال گوناگون فرهنگي برگزار مي شود.
شيعيان به سبب مصايب وارده بر امام حسين (ع) و ياران ايشان و نيز اينكه چهلمين روز پس از شهادت امام حسين (ع) از روزهاي زيارتي مخصوص آن امام است، به زيارت ايشان مي پردازند و بايدهاي اعتقادي خود را به انجام مي رسانند. درون مايه اين مراسم، برگزاري آداب سوگواري بر امام حسين (ع)، خانواده و ياران ايشان، يادآوري مصايب وارده بر ايشان و اطرافيانشان و گراميداشت ياد و مقام آنان است. اين مراسم با توجه به فرهنگ هاي محلي، صورت ها و اشكال مختلفي مي پذيرد.
مناسك روز اربعين در كشور عراق، بيش از هر نقطة ديگري با شدت و جديت برگزار مي شود. حضور شيعيان كشورهاي ديگر در اين مراسم و سنت پياده روي به سوي شهر كربلا و زيارت مراقد شهداء (ع) مهم ترين ابعاد مناسك سوگواري روز اربعين در اين كشور است. روز اربعين در ايران، به عنوان بزرگترين كشور شيعه نشين جهان، تعطيل رسمي است. در اين روز در اقصي نقاط ايران، مراسم سوگواري امام حسين (ع) با تنوع و همراه با به كارگيري ايده هاي فرهنگي بسيار گوناگون برگزار مي شود. اين مراسم در بسياري از نقاط ديگر جهان نيز برگزار شده كه شبه قاره هند نمونة خوبي از اين نقاط است. شيعيان شبه قارة هند (هندوستان، پاكستان و بنگلادش) بسيار پرشور در اين مراسم شركت مي كنند. روز اربعين بار ديگر امام باره ها، عاشورخانه ها و امام بارگاه ها مملو از جمعيت مي شوند؛ اين روز را در پاكستان «چهلم» مي نامند.
پياده روي اربعين
يكي از جلوه هاي بسيار زيباي اربعين حسيني حركت پياده خيل مشتاقان آن حضرت است كه حماسه اي وصف ناشدني وجلوه اي درك ناشدني را مي آفريند، دشمناني كه زيارت چند هزار نفره سابق را در اربعين حسيني تحمل نكردند امروز نظاره گر حركت سيل گونه ومليوني زائران آن حضرت است كه بصورت خودجوش وكاملا مردمي چشمان جهانيان را مات ومبهوت خود ساخته است، بخصوص در شرايط فعلي وبكارگيري مزدوران وهابي كه يك فشنگ بسوي رژيم صهيونيستي پرتاپ نكرده اند ولي حاضرند با انجام عمليات انتحاري خود را به درك وبه قعر جهنم واصل كنند تا عده اي از زائران حسيني را به شهادت رسانند، ولي با اين همه وبا وجود خطرات سر راه عاشقان اباعبد الله الحسين(ع) لبيك يا حسين گفته وبا با سرافرازي راه را طي مي كنند تا خود را به كعبه عشاق رسانند.
در رابطه با انجام زيارت پياده حضرت سيد الشهداء (ع) مرحوم محدث بزرگوار شيخ حر عاملي باب مستقلي را در كتاب وسائل الشيعه با عنوان ''باب استحباب المشي الي زياره الحسين(ع) وغيره'' گشوده است به عنوان نمونه از امام صادق(ع) روايت كرده است: هركس كه از خانه خويش به قصد زيارت حسين بن علي بن ابي طالب خارج گردد پس اگر پياده باشد خداوند به ازاي هر گامي كه بر مي دارد براي او يك كار نيك نوشته ويك كار بد او را پاك مي كند.. تا آنگاه كه به حائر (قبر امام حسين(ع) در كربلا) رسد، كه خداوند او را در صالحان ونيكان قرار دهد، ووقتي كه زيارت را به پايان رساند او را از نجات يافتگان قرار داده وبه هنگام بازگشت فرشته اي به نزد وي آمده و ميگويد: من فرستاده خدايت هستم، خدايت سلامت مي رساند ومي گويد: كارهاي خود را از نو سرگير، كه گناهان گذشته ات مورد بخشش قرار گرفت. مضمون اين روايت را ابن قولويه وشيخ صدوق آورده اند.
اربعين در كلام علما و بزرگان
اين روزها روزهاي نزديك به اربعين است. پديدۀبي نظير و بي سابقه اي هم در اين سالهاي اخير به وجود آمده و آن، پياده روي ميان نجف و كربلا يا بعضي از شهرهاي دورتر از نجف تا كربلا است؛ بعضي از بصره، بعضي از مرز، بعضي از شهرهاي ديگر، پياده راه مي اُفتند و حركت ميكنند. اين حركت حركت عشق و ايمان است؛ ما هم از دور نگاه ميكنيم به اين حركت، و غبطه ميخوريم به حال آن كساني كه اين توفيق را پيدا كردند و اين حركت را انجام دادند:
گرچه دوريم به ياد تو سخن ميگوييم
بُعد منزل نبوَد در سفر روحاني
اين كساني كه اين راه را طي كردند و اين حركت عاشقانه را و مؤمنانه را دارند انجام ميدهند، واقعاً دارند حسنه اي را انجام ميدهند. اين يك شعار بزرگ است، لا تُحِلّوا شَعائِرَ الله، اين بلاشك جزو شعائرالله است. جا دارد كه امثال بنده كه محروميم از اين جور حركتها عرض بكنيم كه «يا ليتنا كنّا معكم فنفوز فوزاً عظيماً». همان طور كه عرض كرديم، اين حركت حركت عشق و ايمان است؛ هم در آن ايمان و اعتقاد قلبي و باورهاي راستين، تحريك كننده و عمل كننده است؛ هم عشق و محبّت. تفكّر اهل بيت و تفكّر شيعي همين جور است؛ تركيبي است از عقل و عاطفه، تركيبي است از ايمان و عشق؛ تركيب اين دو. اين آن چيزي است كه در ساير فِرَق اسلامي، خلأ آن محسوس است.
با خاطرات اربعين
همراه دوستان توي پياده روي كربلا بوديم كه ديديم دختر بچه اي با چادر عربي خيلي سخت راه ميره، چند قدم ميره و چند قدم مي ايسته، گفتيم لابد خسته شده، وقتي ايستاديم براي نماز معلوم شد پاهايش مجروح شده است، دلمون براش سوخت گفتيم بيا كمكت كنيم تا مسير رو طي كني، يه دفعه اشك توي چشماش جمع شد وزد زير گريه گفت: توي اين راه منو تحويل مي گيرن، ازم پذيرائي مي كنن، كمكم مي كنن و... اما سه ساله امام حسين با بار گرانِ مصيبت بابا و عمو، چند برابر اين راه را پياده رفت، روي خار رفت، تازه كسي هم نبود كه كمكش كنه. روضه رقيه از زبون دختر بچه، شنيدن داره. السلام عليك يا مظلوم يا ابا عبدالله.

 
منبع/نویسنده:
پایگاه اطلاع رسانی حوزه
 
تاریخ: ۲۶/۰۷/۱۳۹۸   بازدید: ۵۲

نظرات کاربران

نظر شما:
نام: *
ایمیل:
متن: *

(۳۰۰ کاراکتر)