روابط عمومی دانشگاه شیراز
پنج شنبه ۲۱ فروردین ۱۳۹۹

استادان دانشگاه شيراز به موضوع حافظ و مسئله‌ي ترجمه‌پذيري غزليات او پرداختند
 
نشستي حافظانه با موضوع «حافظ و مسئله ي ترجمه پذيري غزليات، با تكيه بر ترجمه هاي آلماني» با همكاري مركز پژوهش هاي زبان و ادبيات فارسي دانشگاه شيراز برگزار شد. اين نشست كه سيصدوسي امين نشست حافظانه ي مركز حافظ شناسي-كرسي پژوهشي حافظ است، روز يكشنبه ۲۲دي ماه ۱۳۹۸، در سالن غزل مجموعه ي تالار حافظ، برگزار شد.
در اين مراسم كه جمعي از دانشگاهيان و اهالي فرهنگ و ادب استان فارس حضور داشتند، نخست دكتر فريده پورگيو، استاد بازنشسته ي ادبيات انگليسي دانشگاه شيراز، به ترجمه ي اشعار حافظ در پيچ وخم زمان پرداخت و تعدادي از ترجمه هاي انگليسي حافظ را معرفي و نقد كرد. وي در جمع بندي كلام خود، گفت: بررسي مقايسه اي ترجمه هاي انگليسي چندمترجم در قرون گذشته و نيز در قرن بيستم نشان مي دهد، مترجمان قديمي با زبان و ادبيات فارسي آشنا بوده و بسياري از آنان، در ترجمه ي اشعار حافظ سعي در حفظ فرم و محتوا (از نظر قافيه و انتخاب واژگان مناسب در زبان مقصد) داشته اند. اما مترجمان قرن بيستم كه اكثرا خود نيز شاعر هستند، ولي با زبان فارسي به ندرت آشنايي دارند، براساس ترجمه هاي قبلي يا با كمك افراد آشنا به زبان فارسي، ترجمه هايي نوشته اند كه بيش تر برداشتي شخصي از شعر حافظ به شمار مي رود. ايشان با بيان اينكه نمي توان اينگونه برداشت ها را ناديده گرفت، توضيح داد: در دنياي نقد كنوني و با استفاده از نظريه ي پذيرش ادبي (Reception Theory) نياز هست كه به بررسي برداشت هاي گوناگون در جوامع و دوره هاي مختلف از اشعار حافظ بپردازيم. دكتر پورگيو در خاتمه، به مركز حافظ شناسي پيشنهاد داد كه اين مقوله را مورد توجه قرار داده و در آينده اي نزديك بدان بپردازد.
در ادامه ي اين نشست، دكتر حسن نكوروح، استاد بازنشسته ي ادبيات آلماني دانشگاه شيراز به تاثيرپذيري گوته از حافظ و سعدي و ترجمه ي برخي اشعار اين دو شاعر ايراني در ديوان شرقي-غربي گوته پرداخت. او با بيان اين مقدمه كه در ترجمه، به ويژه ترجمه ي شعر، هميشه با دوگانگي يا بيگانگي سروكار داريم، گفت: هرچه وابستگي به سنت هاي ملي بيش تر باشد، دوگانگي يا بيگانگي يادشده بيش تر نمايان مي شود. چنانكه درباره ي شعر حافظ، به بيش ترين وجه، ظهور مي كند. به گفته ي دكتر نكوروح، گوته از گلستان و بوستان سعدي ترجمه هايي انجام داده است، اما آورده هاي شاعر آلماني از گلستان و بوستان، اغلب تنها با اندكي تغيير نقل شده، درحاليكه درمورد غزل هاي حافظ برعكس، تغييرات به حدي است كه يافتن منبع الهام شاعر، غالباً دشوار و گاه حتي ناممكن مي نمايد.
ايشان ضمن بيان مشابهت هايي در ديوان شرقي-غربي گوته با ديوان حافظ و گلستان و بوستان سعدي، گفت: گوته به طور ويژه از دو نظر، به همتاي ايراني اش وامدار مي ماند، يكي قالب سونت كه آن را برابر غزل دانسته اند و ديگر، طنزي كه پشت لحن جدي شعر پنهان شده است.
وي افزود: درباره ي طنز غربي كه شاعر آلماني هم به آن نظر داشته، بيش از هر چيز دوپهلوبودنش را به عنوان مشخصه ي بارز آن بيان كرده اند، سخني كه درباره ي طنز رندانه ي حافظ هم در موارد بسياري صادق است. منتها وجوه ديگري هم به آن اضافه مي شود كه كار توضيح و توصيف را بسيار پيچيده مي كند.
استاد ادبيات آلماني با اشاره به اوضاع سياسي اجتماعي عصر حافظ و سعدي، بيان داشت: طنز گوته، طنزي آشكار از نوع Ironie است كه نه فقط در اشعار گوته، بلكه نزد شاعران و نويسندگان ديگر غربي نيز همزمان با طنز ديگري همراه است و در زبان هاي اروپايي Humor ناميده مي شود. وي افزود: اين نوع اخير طنز كه نمونه ي بارز آن را در گلستان سعدي بسيار مي بينيم، طنزي است شادمانه (كه همين هم نه فقط شادمانگي شعر و نثر گلستان را موجب شده، بلكه روشني و شفافيت كلام او) كه از اوضاع و احوال اجتماعي دوران زندگي اش كه با دوران سلطنت اتابكان فارس مصادف بوده، سرچشمه مي گيرد. ايشان ادامه داد: در مقابل، طنز حافظ كه خود به رندي از آن تعبير مي كند، طنزي است پنهان و پيچيده كه نه فقط گوته با آن مشكل داشته، بلكه خواننده ي فارسي نيز از ديرباز از دريافتش ناتوان بوده و اغلب به آن به گونه ي كلامي مقدس نگريسته اند، كه در مكتب خانه ها نيز به همين عنوان در كنار كتاب مقدس آسماني بدون دريافتي مي خوانده اند و نيز وسيله اي بوده براي تفأل ، كه آنگاه نيز اغلب تنها به درك كلماتي دل خوش مي كرده كه به گمان خود، پيام مدنظرشان را در آن مي يافتند.
دكتر نكوروح با اشاره به بخش هايي از كتاب نظريه ي رنگ هاي گوته كه اثري است علمي-عرفاني و گوته در آن از خلقت عالم به انسان مي رسد، در مقايسه با شعر حافظ تأكيد داشت: بايد گفت كه گوته با ديد نوتر خود كه از جهان مدرن (مدرن نسبت به دنياي حافظ) برگرفته با شيوه اي مناسب آن شعر را پيش برده تا بر دنياي سنتي عصر حافظ چيره گردد. دنيايي كه شعر همتاي محبوبش به كمك شيوه ي بي مانندش با ابيات گسسته و مستقل از هم، ممنوعيت عشق را در آن عالم ايستا در ساختار خود به نمايش گذاشته است. ازين رو مي توان شعر گوته را از ديدگاه معرفت شناسي گامي به جلو دانست.
در برگزاري اين نشست، اداره ي كل فرهنگ و ارشاد اسلامي فارس نيز همكاري داشت.


   تاریخ: ۱۴:۵۵ - ۲۴/۱۰/۱۳۹۸   بازدید: ۳۹۷

نظرات کاربران

نظر شما:
نام: *
ایمیل:
متن: *

(۳۰۰ کاراکتر)