روابط عمومی دانشگاه شیراز
جمعه ۲۰ تیر ۱۳۹۹

گفت‌وگو با دكتر سعيد حسام‌پور، رئيس مركز مطالعات ادبيات كودك و نوجوان دانشگاه شيراز
 
بيش از يك دهه است كه نام دانشگاه شيراز، با ادبيات كودك و نوجوان پيوند يافته است. در آستانه ي چهل ويكمين فجر انقلاب اسلامي گفت وگويي داشتيم با دكتر سعيد حسام پور، رئيس مركز مطالعات ادبيات كودك و نوجوان دانشگاه شيراز:

ضرورت تأسيس گرايش ادبيات كودك و نوجوان چه بوده است؟
پيش از تأسيس گرايش ادبيات كودك و نوجوان در دانشگاه شيراز، در ايران ادبيات كودك و نوجوان، به صورت غيردانشگاهي فعال بوده، كانون پرورش فكري متولي ترويج و گسترش آن بود؛ اما براي اينكه به صورت علمي و دانشگاهي به آن نگاه شود و تحقيقات و پژوهش ها هم سمت وسوي علمي تر و سنجيده تري داشته باشد؛ نياز به تأسيس اين گرايش بود و ضرورت تأسيس اين گرايش از همين جا پديدار شد. درواقع براي اينكه از طريق پرورش صاحب نظران دانشگاهي زمينه را براي تعميق بخشيدن و علمي تر شدن اين حوزه فراهم كنيم. به همين دليل ابتدا گرايش ادبيات كودك و نوجوان در ايران راه اندازي شد كه ما بتوانيم صاحب نظراني را تربيت كنيم كه به صورت كاملا حرفه اي و پرورش يافته به اين حوزه مي پردازند، چراكه قبلا افراد، بيش تر سليقه اي و در حاشيه به ادبيات كودك و نوجوان مي پرداختند. با تإسيس گرايش ادبيات كودك و نوجوان، به دليل تمركز و درنگ بيش تر روي اين حوزه از آن پراكنده كاري تا حد زيادي جلوگيري شد، البته فقط راه اندازي اين گرايش نمي توانست اين كار را انجام دهد. به همين دليل در كنار آن، تأسيس كتابخانه ي تخصصي، برگزاري همايش ها و جشنواره هاي تخصصي دانشگاهي در اين حوزه، توليد كتاب و فعاليت هاي متعدد ديگري انجام شد.

در مسير راه اندازي گرايش ادبيات كودك و نوجوان و تعميق بخشي به اين حوزه، چه خلأهايي شناسايي و برطرف شد؟
يكي از بهترين اتفاق هايي كه افتاد اين بود كه گرايش ادبيات كودك و نوجوان به دليل ماهيت بينارشته اي بودن آن، زمينه را براي گفت وگوي صاحب نظران در گرايش هاي مختلف ازجمله كارشناسان زبان و ادبيات فارسي، علوم تربيتي و روان شناسي، جامعه شناسي، يا حتي كارشناسان رسانه يا هنر و... فراهم كرد تا از نزديك با يكديگر درباره ي يك موضوع خاص همفكري و گفت وگو كنند. در كنار اين تعاملي كه اين رشته ها با هم داشتند، يك تعامل جدي تري بين دانشگاه و جامعه اتفاق افتاد. به اين شكل كه پديدآورندگان آثار كودك و نوجوان در دانشگاه حضور پيدا كردند و به اين ترتيب، هم از دانشگاهيان ايده گرفتند و هم نقد و ارزيابي آثارشان را ديدند و هم از تجربيات و پژوهش هاي دانشگاهي براي ارتقابخشيدن به آثار خودشان تأثير پذيرفتند. درواقع يك تعامل هم افزايي در اين رابطه ي بين دانشگاه و جامعه شكل گرفت كه اين بسيار ارزشمند است و كمتر در ادبيات بزرگسال اتفاق افتاده است.
علاوه بر اين ها، برگزاري سمينارها، نشست هاي تخصصي و همايش هاي علمي كه به طور ويژه به يكي از محورهاي آثار كودك و نوجوان مي پرداخت، مانند تصويرگري كتاب هاي كودك، شعر كودك، رمان كودك و... زمينه را براي محورقراردادن يك ژانر خاص كودك و نوجوان و درواقع جريان سازي براي آن ژانر خاص بيش تر فراهم مي كرد و فضاي همفكري و هم انديشي بيش تر ميسر شد. طبيعي است كه دوباره در مسير جشنواره ها، نشست ها و... افرادي كه چه بسا قبلا دغدغه ي اين حوزه را نداشتند، وارد اين مسير مي شدند و از ديگرسو نيز افرادي هم كه دغدغه ي ادبيات كودك و نوجوان را داشتند، به صورت متمركزتر روي حوزه هاي خاصي كه مركز مطالعات ادبيات كودك مطرح مي كرد، فعاليت مي كردند و اين موضوع در دراز مدت به نفع ادبيات كودك ونوجوان كشور بوده است.
از سوي ديگر، طبيعي است كه ما براي علمي تر شدن و تعميق بخشيدن به گرايش ادبيات كودك و نوجوان، نياز به منبع و توليد منابع پژوهشي داشتيم. ما در جامعه ي ايراني به اين دليل كه اين گرايش تازه بنيان گذاري شده بود، چندان منابعي در اختيار نداشتيم و به شناسايي آثار نظري و پژوهشي ادبيات كودك و نوجوان و ترجمه ي آن ها نيازمند بوديم. پس يكي از قدم هايي كه در اين رابطه برداشته شد، ترجمه ي كتاب هايي بود از سوي صاحب نظران كه مي توانست به پژوهشگران كمك كند و دانش آن ها را ارتقا بخشد. در همين سال جاري 13 عنوان كتاب در حوزه ي نقد و نظريه ي ادبيات كودك و نوجوان منتشر مي شود. همچنين در قالب پروژه هايي چندين مجموعه كتاب تصويري داستاني به انتخاب صاحب نظران جهاني ادبيات كودك و نوجوان، نيز براي كودكان و نوجوانان ايران و همچنين علاقمندان به حوزه ي ادبيات كودك و نوجوان شناسايي و ترجمه شد.
يكي ديگر از فعاليت هاي مركز مطالعات ادبيات كودك و نوجوان، انجام طرح هاي پژوهشي و پژوهش هاي بنيادين در اين حوزه بود. لازم بود كساني بيايند و پژوهش هاي گذشته را جمع آوري و آسيب شناسي كنند. در همين راستا مركز مطالعات ادبيات كودك و نوجوان، طرح هايي پژوهشي را در برنامه هاي خود گنجاند؛ ازجمله طرح ملي ''دانشنامه ي موضوعي ادبيات كودك ايران كه در قالب 6 كتاب با عنوان هاي ''فرهنگ ادبيات كودك ايران، كتابشناسي موضوعي آثار منتخب تصويري داستاني تأليفي ازسال 1357-1390، كتابشناسي موضوعي آثار منتخب بازنگاري (كتاب هاي تصويريداستاني بازنويسي و بازآفريني (1357 تا 1390)، شعرشناسي موضوعي كودك و نوجوان (1357 تا 1390)، كتابشناسي موضوعي آثار منتخب رمان و داستان نوجوان، مقاله شناسي موضوعي ادبيات كودك ايران (1357 تا 1390)، در سال جاري منتشر مي شود. اين كار باعث شده است، افرادي كه بخواهند در اين حوزه ها كار كنند كارنامه اي از آنچه كه در گذشته انجام شده است را پيش روي خود داشته باشند و بدانند كه تاكنون چه كارهايي انجام شده و چه خلأهايي وجود دارد، يا چه نقاط قوت و ضعفي بازشناسي شده است و از اين پژوهش ها ايده بگيرند كه از اين به بعد چه كارهاي بهتري مي توانند انجام دهند.
غير از توليد كتاب ها و طرح هاي پژوهشي، گام ديگري كه مركز مطالعات ادبيات كودك و نوجوان دانشگاه شيراز برداشت، تأسيس نخستين مجله ي علمي پژوهشي ادبيات كودك و نوجوان در ايران بود كه با فراخوان، جذب و انتشار مقاله هايي در پيوند با ادبيات كودك و نوجوان كه با رويكردي علمي پژوهشي نوشته مي شود، به ارتقاي سطح ادبيات كودك و نوجوان كشور كمك شاياني كرده است.
علاوه بر اين ها به دنبال تربيت نيروهاي متخصص و صاحب نظر در زمينه ي ادبيات كودك و نوجوان، آرام آرام دانش آموختگان اين گرايش، جذب ديگر نهادهاي مرتبط با كودك و نوجوان شدند و به ديگر محافل علمي و ادبي مانند كانون پرورش فكري كودك و نوجوان يا شوراي كتاب كودك و نوجوان و... رونق خاصي بخشيدند. درواقع به تخصصي تر كردن حوزه هاي مرتبط با كودك و نوجوان كمك كردند و به يقين حضور چنين افرادي با رويكرد علمي و دانشگاهي به مجموعه ها كمك مي كند و تعامل بهتري ميان دانشگاه و جامعه شكل مي گيرد. تعاملي هم افزاينده!

چه برنامه هايي براي ادامه ي فعاليت هاي اين مركز در نظر گرفته شده است؟
اتفاقاتي كه در حوزه هاي ادبيات كودك و نوجوان افتاده، اتفاقات ارزشمندي بوده و بايد از اين به بعد ادامه داشته باشد. اولين گام تأسيس گرايش دكتري ادبيات كودك و نوجوان در دانشگاه است تا افراد به صورت ويژه تر را در حوزه ي ادبيات كودك و نوجوان تخصص بگيرند و اين موضوع مي تواند بازهم به پرورش و تربيت نيروي صاحب نظر در حوزه ي ادبيات كودك و نوجوان كمك كند و زمينه را براي جذب هيأت علمي هايي با تخصص ادبيات كودك و نوجوان فراهم كند.
قدم دوم انجام پژوهش هاي مختلف در اين حوزه است. هرچند تاكنون پژوهشهاي بنيادين ارزشمندي انجام شده، اما همچنان نياز به انجام پژوهش هاي متعددي داريم، به ويژه اينكه اگر تاكنون بيش تر به سمت پژوهش هاي بنيادين رفتيم، از اين به بعد نياز هست كه به سمت پژوهش هاي كاربردي و عملي تر برويم. مخصوصا در زمينه ي توليد نظريه هايي كه بومي تر هستند و در اين زمينه نياز هست كه با بازخواني و تأمل و تعمق در آثار كودك و نوجوان بومي و ايراني به بوطيقاي آثار ادبي كودك و نوجوان آثار بپردازيم و ببينيم كه چه نقاط قوت و ضعفي دارند. اين موضوع مي تواند به تحقيقات دانشگاهي و توليدات كودك و نوجوان در انواع مختلف رمان نوجوان، كتاب هاي تصويري داستاني و... جهت دهد.
با توجه به توسعه ي همه جانبه يا فراگيرترشدن درواقع امكانات مجازي و بازي ها و انيميشن ها و... يه مقدار نياز هست كه به اين حوزه ي كودك و رسانه بيش تر بپردازيم.
نكته ي ديگري كه لازم است به آن بپردازيم، اين است كه مقدار بيش تري نسبت به گذشته، مخاطب را وارد نقد آثار كنيم و از حضور مستقيم كودك و نوجوان به عنوان مخاطبان اصلي اين آثار بيش تر كمك بگيريم. هرچند كه تاكنون هم كارهايي در اين زمينه انجام شده، اما بنظرم لازم است تا با بهره گيري مستقيم از اين مخاطبان، در وهله ي اول نيازسنجي كنيم و سپس پژوهش ها و آثاري را بر اساس نيازهاي اين گروه منتشر كنيم.


   تاریخ: ۱۳:۳۹ - ۱۴/۱۱/۱۳۹۸   بازدید: ۵۵۵

نظرات کاربران

نظر شما:
نام: *
ایمیل:
متن: *

(۳۰۰ کاراکتر)