روابط عمومی دانشگاه شیراز
شنبه ۲۵ آبان ۱۳۹۸
ولادت حضرت امام علي النقي الهادي عليه السلام مبارك باد

در محضر خورشيد
برداشت هايي روان شناختي از سخنان امام هادي عليه السلام
ارزيابي سودمند

رنج تقصير در استفاده از فرصت هاي در اختيار، روحيه اي تازه و نگاهي قاطعانه به آينده را سبب مي شود. براي پيشگيري از تكرار اين تأسف ها و نيز تداوم آن، نيازمند ارزيابي صحيح از خويشتن و شناسايي نقاط قوّت و ضعف خويش در مسير طي شده از زندگي هستيم.
زماني كه از دست دادن فرصت هاي خوب در زندگي ما را با تأسف و خودسرزنشگري روبه رو مي كند، خود فرصتي است براي ريشه يابي صحيح و انگيزه اي براي بهره وري از فرصت هاي پيش رو. اين آمادگي رواني، سبب موفقيت و كاميابي است و موجب مي شود بر زخم هاي گذشته نيز مرهم گذاشته شود.
امام هادي عليه السلام در سخني هدايت گرانه چنين مي فرمايد: «اُذْكرْ حَسَراتِ التَّفريطِ تَأخُذْ بقَديمِ الحَزمِ؛ افسوس هاي ناشي از كوتاهي كردن را به ياد آر، دورانديشي ديرين را به دست مي آوري». (محمدي ري شهري، 1377: ج 3: 52: ح3852) با نگاهي به گذشته، عزمي قاطعانه تر براي استفاده از آينده و مواهب آن در خود ايجاد خواهيم كرد.
گفت وگو بهتر از خودگويي منفي
كينه و كدورت قلبي، سبب افزايش سرزنش خود و ملامت هاي پي درپي مي شود. در روان شناسي سلامت، يكي از راهكارهاي سالم ماندن از اضطراب، عبور از لحظه هاي ناخوشايند عاطفي است. براي مثال، زماني كه از دست كسي ناراحتيم و با كدورتي روبه رو مي شويم، بهترين روش، مقابله آني و گفت وگو با فرد آزاردهنده درباره مسئله ناراحت كننده است.
به تعبير ديگر، هنگامي نشاط به دست مي آيد كه از لحظه ها عبور كنيم، و زماني از لحظه ها عبور مي كنيم كه حق لحظه ها را ادا كرده باشيم و اين ممكن نيست، مگر زماني كه در لحظه ها حضور كاملي داشته باشيم.
بر اين اساس، استفاده از فن انعكاس احساس و بازتاب ناراحتي ايجاد شده از سوي مخاطب، مي تواند ما را به نشاط درست و پرهيز از كدورت ها منتقل كند. به تعبير اساتيد اخلاق، ما در اسلام انتقاد داريم، ولي غيبت خير. زماني كدورت پيش مي آيد كه مهارت ابراز وجود فرد كم باشد و توان انعكاس احساس بد ناشي از رفتار منفي را به مخاطب خود نداشته باشد.
جالب است بدانيد كه اين فن در كلامي از امام دهم نيز مطرح شده است. حضرت هادي عليه السلام مي فرمايد: «العِتابُ خَيرٌ مِن الحِقْدِ؛ سرزنش كردن بهتر است از كينه به دل گرفتن». (مجلسي، 1403ق: ج ٧٨: ٣٦٩: ح 4)
تهذيب، مقدمه تحصيل
بذر هر قدر هم مرغوب باشد، در شوره زار محصول نمي دهد. براي برداشت محصول خوب، نيازمند آماده سازي زميني هستيم كه پذيراي بذر خواهد بود. در يادگيري و دانش اندوزي نيز نيازمند چنين زمينه سازي هستيم.
در فرهنگ اسلامي يادگيري، آماده ساختن ذهن و روان براي يادگيري و ايجاد ظرفيت مطلوب براي باروري بذر دانش، مقدمه اي براي دانشمند شدن است. اگر چنين ظرفيتي فراهم نشود، نه تنها شكوفايي واقعي رخ نمي دهد، كه اگر هم اتفاق بيفتد، با آسيب هايي چون خودپسندي، سوءاستفاده از دانش و بهره بردن از آن در مسيرهاي غيراخلاقي محتمل است. از اين رو، در رهنموني از امام هدايت مي خوانيم: «الحِكمَـةُ لا تَنْجَـعُ في الطِّباعِ الفاسِدَةِ؛ حكمت در جان هاي فاسد مؤثر نمي افتد». (همان: ٣٧٠: ح 4)
روحيه سپاس بهتر از لذت نعمت
برخورداري از روحيه سپاس در همه افراد وجود ندارد. هر قدر انسان ها سالم تر باشند، روحيه تقدير نيز در آنها بالاتر است. به گواهي يافته هاي روان شناسي شخصيت، انسان هاي كام يافته و سالم، از مسيري كه رد شده اند، به نيكي ياد مي كنند و از كساني كه آنها را در رسيدن به موفقيت ياري داده اند، سپاسگزاري مناسبي دارند. در مقابل، افراد با گره هاي رواني، نمي توانند حس تقدير را در خود زنده نگه دارند و در برابر همراهان زندگي خويش، برخوردهاي ناشايستي همراه با ناسپاسي در آنها ديده مي شود.
در سخني از امام هادي عليه السلام، برخورداري از روحيه سپاس، بهتر از خود نعمت شمرده شده است. در كلام حضرت مي خوانيم: «الشاكرُ أسعَدُ بالشُّكرِ مِنهُ بِالنِّعمَةِ التي أوجَبَتِ الشُّكرَ؛ لأنَّ النِّعَمَ مَتاعٌ، و الشُّكرَ نِعَمٌ و عُقبي؛ خوشبختي شكرگزاري براي شاكر، بيشتر از خوشبختي او به نعمتي است كه موجب شكر شده است؛ زيرا نعمت، متاعي (فاني) است، ولي شكر، نعمت و عاقبت است ». (حرّاني، 1404ق: ٤٨٣)
ستيز با ستيزه
زماني به بحث و مشاجره كشيده مي شويم كه از جنبه عقلانيت و اخلاق خويش دست برداشته باشيم. افراد خويشتن دار و انسان هايي كه از عزت نفس بالايي برخوردارند، با كوتاه آمدن، به بن بست مشاجره و بگو مگو خاتمه مي دهند و با برون رفت از اين بحران كلامي، روحيه اي بهتر براي خود رقم مي زنند. عده اي از سر ناداني، كوتاه آمدن عاقلانه را با كم آوردن جاهلانه اشتباه مي گيرند و در صدد اثبات خويش و خودپسندي هاي نهفته در درون خود، رابطه اي بغرنج را رقم مي زنند.
در كلام پيشواي خوبي ها، از اين رفتار چنين نهي شده است: «المِراءُ يفسِدُ الصَّداقَةَ القَديمَةَ، و يحَلِّلُ العُقدَةَ الوَثِيقَةَ، و أقَلُّ ما فيهِ أن تَكونَ فيهِ المُغالَبَةُ، و المُغالَبَةُ اُسُّ أسبابِ القَطيعَةِ؛ ستيزه كردن، دوستي ديرينه را بر هم مي زند و گره محكم را مي گشايد. كمترين چيزي كه در ستيزه كردن هست، اين است كه هر يك مي خواهد بر ديگري چيره آيد و اين چيره جويي، عامل اصلي بريده شدن پيوند دوستي است ». (محمدي ري شهري، 1377: ج 6: 202: ح 10445)
سرعت گيرهاي دانش
هر كدام از توانمندي ها ما مي تواند با آسيب هايي همراه باشد كه آگاهي از آن، قدم مؤثري در پيشگيري از ابتلا يا چيره شدن بر ناشايستي هاست. در مسير دانش و علم آموزي نيز، با سرعت گيري به نام خودپسندي و غرور روبه رو هستيم كه همانند آفتي سهمگين، شكوفه هاي درخت دانش را به زردي و پژمردگي مي كشاند و از باردهي آن جلوگيري مي كند.
فرد مغرور، با عينك خودبيني، نشان عبور نكردن از دوره هاي تحولي خود را به ديگران مي نماياند و با اين كار، هم روابط ميان فردي خويش را مخدوش مي كند و هم مانع افزايش دانش و پيشرفت هاي پسين خود مي گردد. در هشداري از امام علي النقي عليه السلام آمده است: «العُجبُ صارِفٌ عَن طَلَبِ العِلمِ، داعٍ إلَي الغَمْطِ و الجَهلِ؛ خودپسندي و غرور، از دانش طلبي باز مي دارد و به تحقير ديگران و ناداني فرا مي خواند. » (مجلسي، 1403ق: ج 72: 199: ح 27)

 
منبع/نویسنده:
پایگاه اطلاع رسانی حوزه
 
تاریخ: ۲۶/۰۵/۱۳۹۸   بازدید: ۱۰۴

نظرات کاربران

نظر شما:
نام: *
ایمیل:
متن: *

(۳۰۰ کاراکتر)