روابط عمومی دانشگاه شیراز
سه شنبه ۴ تیر ۱۳۹۸
خودباوري علمي، ثمره چهل سالگي انقلاب اسلامي
 
پروفسور زلفي گل در گفت وگوي اختصاصي با روزنامه سپهرغرب تأكيد كرد:

خودباوري علمي، ثمره چهل سالگي انقلاب اسلامي نهال توليد علم پس از انقلاب اسلامي كاشته شد

خودباوري علمي، ثمره چهل سالگي انقلاب اسلامي

سپهرغرب، گروه ويژه نامه - شكيبا كوليوند: رئيس اسبق دانشگاه بوعلي سينا همدان با تأكيد بر اينكه كشور ايران، قدرت بلامنازع علمي در منطقه است، به رتبه نخست علمي كشورمان اشاره و تأكيد كرد: باوجود محدوديت هايي كه در كشور وجود داشته، اما پس از انقلاب اسلامي به يك خودباوري علمي رسيديم و توانستيم با كار علمي و جهادي، پرچم علمي ايران را برافراشته نگه داشته و رتبه نخست علمي را در منطقه كسب كنيم.

بررسي دستاوردهاي علمي چهل ساله انقلاب اسلامي و مقايسه ايرانِ قبل و بعد از انقلاب اسلامي در اين راستا مي تواند واقعيت هاي مهمي را براي نسل هاي پس از انقلاب آشكار كند. انقلاب اسلامي آغاز دگرگوني هاي عظيم و البته بنيادين در ايران و كشورهاي منطقه است كه در توصيف آن همين كفايت مي كند كه امام خميني (ره) از آن با عنوان معجزه قرن و انفجار نور يادكرده اند.

حال كه اين انقلاب عظيم در آستانه چهل سالگي قرار دارد، بايد بدانيم كه فرصت خوبي براي مرور دستاوردهاي آن در حوزه هاي مختلف است و به راستي كه در شرايط حساس كشور و هجمه هاي اقتصادي و سياسي وارد آمده، تبيين دستاوردهاي انقلاب و جمهوري اسلامي به عنوان يك وظيفه تلقي مي شود و جاي تأمل بسيار دارد، چراكه با بررسي تطبيقي در اين راستا مي توان به درك واقعيت هاي انقلاب اسلامي در حوزه هاي مختلف به ويژه عرصه هاي علم و فناوري نائل آمد.

براي بررسي و تبيين دستاوردهاي حوزه علم و فناوري ايران اسلامي طي چهار دهه گذشته با يكي از دانشمنداني كه در اين فضا رشد كرده و به درجات بالاي علمي در جهان رسيده است گفت وگويي صورت گرفت.

پروفسور محمدعلي زلفي گل استاد شيمي، رئيس اسبق دانشگاه بوعلي سينا و همچنين قائم مقام اسبق بنياد ملي نخبگان است كه در دوران تحصيلش موفق به كسب رتبه هاي علمي متعددي چون رتبه نخست در نهمين گردهمايي دانشجويان ارشد و دكتري داخل و خارج كشور در سال 1371 و دريافت لوح از معاونت آموزشي وزارت علوم، دانشجوي نمونه دكتري دانشگاه شيراز در سال 1373 و كسب رتبه دانشجوي ممتاز در چهارمين، پنجمين و ششمين مجمع دانشجويان ممتاز بسيجي و ايثارگر كشور شده است.

وي در سال 1383 با دريافت لوح تقدير از وزير علوم تحقيقات و فناوري به خاطر انتخاب توسط مركز اطلاعات و آمار علمي آي.اس.آي (ISI) به عنوان دانشمند برگزيده در فهرست دانشمندان جهان در رشته شيمي قرار گرفت و تاكنون موفق شده بيش از 230 مقاله آي.اس.آي و 180 مقاله در سمينارهاي ملي و بين المللي ارائه كند؛ گفتني است پروفسور زلفي گل در صدر فهرست پر استنادترين محققان ايراني مؤسسه آي.اس.آي قرار دارد.

پروفسور زلفي گل تاكنون توانسته هفت مقاله در خصوص الزامات و راهكارهاي بسترسازي علمي در كشور به چاپ برساند و به عنوان داور در تعدادي از مجلات معتبر بين المللي براي چاپ مقالات حضور داشته باشد.

در ادامه، متن مصاحبه با اين دانشمند برتر جهان اسلام را در تبيين دستاوردهاي علمي و پژوهشي ايران پس از گذشت چهار دهه از انقلاب اسلامي را مي خوانيد:

به عنوان نخستين موضوع موردبحث، لطفاً نقش علم را در پيشرفت يك جامعه مطرح كنيد.

به راستي كه نقش علم همچون خورشيدي است نورافشاني كرده و مسير را روشن مي كند تا انسان به واسطه آن بتواند مسير را تشخيص داده و در آن قدم بردارد؛ درواقع علم نور است و باعث مي شود انسان مسير حركتش را ببيند و با مشكل روبه رو نشود.

به نظر شما براي تسريع در پيشرفت علم مي بايست بر كدام حوزه از آن برنامه ريزي و سرمايه گذاري كرد؟

به نظر من علم دانايي را در پي دارد، دانايي توانايي را و توانايي قدرت را، قدرت منجر به توليد ثروت مي شود و درنهايت، ثروت و قدرت و توانايي منجر به ايجاد امنيت، آرامش و آسايش خواهند شد؛ بنابراين علم در خدمت انسان است چراكه بدين واسطه مي تواند با آرامش و آسايش زندگي كند و از زندگي خود لذت ببرد. انسان براي زندگي كردن نياز به امنيت، آرامش و آسايش دارد و از سويي نيازمند جنبه هاي مختلفي ازنظر سلامت، امنيت، ازنظر اخلاق، اجتماع، روان شناسي، روابط با ديگران و تعاملات اجتماعي است بدين سان كسي كه بخواهد زندگي آرام و با آسايشي داشته باشد و جامعه اش آرام و همراه با آسايش باشد، مي بايستي به همه اين جنبه ها توجه كرده و تلاش كند تحقيقات و دانايي هاي خود را در تمامي جنبه ها ارتقا بخشد.

البته علم نيز يك شخصيت متوازن دارد و بايستي به تمامي جنبه هاي آن توجه شود، به عنوان مثال نمي توان نسبت به هنر بي توجه بود يا جايگاه رشته هاي علوم انساني را ناديده گرفت و يا تمركز بر علوم طبيعي نداشت؛ بلكه بايد دانست كه هر جنبه اي از علم، مهم است و اگر به يكي از آن ها توجه نشود شكلي كاريكاتوري به خود خواهد گرفت و از آن حالت توازن خود خارج خواهد شد.

پس براي اينكه پيشرفت داشته باشيم و در راستاي آن حركت كنيم بايد به تمامي رشته ها و علوم توجه كنيم تا آن شخصيت علمي، فرهنگي و دانشي كشورمان، شخصيتي متوازن و متعادل باشد.

جناب دكتر، تفاوت رويكرد علم آموزي و توليد علم را در چه مي بينيد؟

علم آموزي يعني يافته ها و برون دادهاي علمي ديگران را مطالعه كنيد و با دستاوردهاي علمي جديد و دانش روز آشنا شويد؛ حال آنكه توليد علم يا خلق دانش اين است كه فرد پس از علم آموزي (زماني كه حداقل ها و ابزار پژوهش و تحقيقات را آموخت) تلاش كند تا خودش با پژوهش، آنچه ديگران نديده اند را ببيند و يا به چيزي دست پيدا كند كه پيش تر نبوده است.

درواقع به چيزهايي بينديشد كه ديگران قبلاً به آن ها نينديشيده اند يعني خودش، حرف ها و يافته هاي جديد، ايدئولوژي، فرمول و دانش نويني داشته باشد و آن را به استخر دانش بشري اضافه كند، پس بين علم آموزي و خلق دانش و توليد علم اختلاف وجود دارد.

به نظر شما به كدام يك از اين دو رويكرد در دوران پيش از انقلاب اهميت داده مي شد؟

قبل از انقلاب اسلامي در كشور، دوره هاي تحصيلات تكميلي بسيار كم و آن هم تنها در مقطع كارشناسي ارشد بود، اما به يُمن پيروزي انقلاب اسلامي، در سال 65 دانشگاه شيراز جسارت به خرج داد و نخستين رشته دكترا را تأسيس كرد و بعدازآن نيز باقي دانشگاه ها در اين مسير ورود كرده و دوره دكترا را تأسيس كردند.

با تأسيس دوره دكترا «نهال توليد علم» در كشور كاشته شد، چراكه يك دانشجوي دكترا براي دفاع از رساله اش مي بايست حداقل يك مقاله علمي- پژوهشي داخلي يا خارجي منتشر كند، پس همين موضوع باعث مي شود كه با تأسيس دوره هاي دكترا عملاً پژوهش در كشور راه بيفتد و به اين ترتيب اساتيد و دانشجويان دوره دكترا بياموزند كه برون دادهاي علمي خود را تدوين، تنظيم و درنهايت منتشر كنند و در ادامه نيز با داورها وارد چالش شوند و به گفتمان بپردازند.

بدين ترتيب مي بينيم كه اين اتفاقات باعث شد تا بحث وجدل علمي ايجاد شود و اساتيد و دانشجويان بتوانند برون دادهاي علمي خود را منتشر كنند.

در حال حاضر در كشورمان تعداد چهار و نيم ميليون نفر دانشجو داريم كه از اين تعداد، حدود يك ميليون نفر دانشجويان تحصيلات تكميلي هستند كه از اين ميزان نيز حدود يك صد هزار نفر در مقطع دكترا مشغول به تحصيل هستند و اين يك ميليون دانشجوي تحصيلات تكميلي مي بايستي پايان نامه تعريف كنند و كار پژوهشي داشته باشند، بدين سان برون داد هاي حاصل از اين پژوهش ها به لطف خداوند بزرگ منجر به اين شده كه طي سال 2018 بيش از 60 هزار مقاله با نمايه هاي بين المللي و همين مقدار نيز به صورت فارسي در كشور منتشر و يا در نوبت انتشار داشته باشيم.

بدين ترتيب مي توان گفت كه ما قدرت بلامنازع علمي در منطقه هستيم و ازنظر توليد علم با رقيبمان كه كشور تركيه است بيش از ده هزار مقاله بين المللي اختلاف داريم. اين نشان مي دهد كه پس از انقلاب اسلامي برخلاف محدوديت هايي كه در كشور وجود داشته است به يك خودباوري علمي رسيده ايم؛ يعني در هشت سال جنگ تحميلي و دوران دفاع مقدس و سپس در تحريم ها به سر بردن و با محدوديت كار كردن ها. تمامي پژوهشگران، اعضاي هيئت علمي و دانشجويان ما با كاري جهادي توانسته اند در حد توانشان تلاش كنند و پرچم علمي ايران را برافراشته نگه دارند و مرتفع ترين برج توليد علم را در خاورميانه به نام اختصاص داده و رتبه نخست علمي را كسب كنند.

جناب دكتر لطفاً به عنوان سؤال بعدي بفرمائيد كه قبل از انقلاب سطح علمي ايران در چه سطحي بود و پس از انقلاب چه مقدار توانسته ايم در توليد علم موفق باشيم؟

قبل از انقلاب اسلامي، 313 مقاله بين المللي داشتيم و در حال حاضر 60 هزار مقاله بين المللي داريم، از سويي پيش از پيروزي انقلاب، 170 هزار دانشجو داشتيم و هم اكنون چهار و نيم ميليون دانشجو داريم كه به تبع تعداد اعضاي هيئت علمي دانشگاه ها نيز به نسبت تعداد دانشجويان رشد بسياري داشته است.

در سال هاي قبل از انقلاب اسلامي حتي يك مجله تحقيقاتي با نمايه بين المللي هم در كشور چاپ نمي شد درحالي كه هم اكنون بيش از 200 مجله تحت نمايه بين المللي داريم كه اين ها واقعاً يك دستاورد شگرف و توفيقات بسيار بزرگي است؛ اينكه در منطقه رتبه نخست علمي را آن هم با اختلاف بسيار زياد و باوجود همه تحريم ها و ظلم هايي كه استكبار به كشورمان مي كند كسب كرده ايم يعني در اين عرصه بسيار موفق عمل شده است.

باوجود اين موفقيت ها، راز جهش علمي جوانانمان را در چهل سال گذشته در چه مي بينيد؟

خودباوري؛ خودباوريِ اساتيد و دانشجويانمان و در كنار آن تلاش شبانه روزي، انگيزه بالا و فرهنگ بسيار زيبايي كه در كشورمان وجود دارد (كه خانواده هاحاضرند فرش زير پايشان را بفروشند اما فرزندانشان را به دانشگاه بفرستند تا آموزش ببينند و تحصيلات عالي داشته باشند)؛ يعني درمجموع، فرهنگ مناسب، انگيزه بالا، تلاش جدي، نيروي باشعور و شعف و شجاع جوانانمان و البته خودباوري آن ها عامل اين جهش هاي علمي است.

سپاس از پاسخ هاي جامعتان، به عنوان سؤال بعدي بفرماييد كه به نظر شما چقدر نگاه و اتكا به نيروي جوان داخلي در پيشرفت كشور مؤثر بوده است؟

بسيار زياد، چراكه استاد بدون حضور دانشجوي مستعد و پرتلاش نمي تواند كار خاصي انجام دهد؛ دانشجويان بازوان هنرمند و پرتوان اساتيد هستند كه خوشبختانه كشور ما از اين ظرفيت برخوردار است.

اگر علم در ثريا باشد مرداني از قوم پارس به آن دست مي يابند

مقايسه ايرانِ قبل و بعد از انقلاب مي تواند واقعيت هاي مهمي را براي نسل هاي پس از انقلاب آشكار كند، چراكه پيروزي انقلاب اسلامي آغاز دگرگوني هاي بزرگ و بنيادي در ايران و كشور هاي منطقه بوده است. اهميت حوزه علم و فناوري را مي توان در تأكيدات رهبر فرزانه انقلاب اسلامي طي سال هاي گذشته با تمركز بر روي توليد علم در ايران و مطرح كردن موضوعاتي چون جنبش نرم افزاري و جهاد علمي متوجه شد كه زمينه هاي خوبي را براي پيشرفت در عرصه علوم و فنون نوين در كشور فراهم كرده است.

پيشرفت هاي علمي و دستيابي جمهوري اسلامي به برخي از فناوري هاي نوين در سال هاي اخير به گونه اي حيرت انگيز است كه غربي ها به شدت نگران شده اند و در اين راه به بهانه هاي مختلف در پي سنگ اندازي و ايجاد مانع در مسير پيشرفت و تعالي ايران اسلامي هستند. تبيين اين دستاوردهاي علمي تا حدودي مي تواند نمايشگر پيشرفت هاي علمي كشورمان باشد اما در اين راه نياز است تا برنامه ريزي هايي متناسب با ظرفيت ها نيز در نظر گرفته شود. ادامه گفت وگو با پروفسور زلفي گل پيرامون نحوه بهره گيري از ظرفيت هاي علمي كشور را در گزارش هاي بعدي بخوانيد.

خبرنگار شكيبا كوليوند
 
تاریخ: ۱۹/۱۰/۱۳۹۷