روابط عمومی دانشگاه شیراز
چهارشنبه ۲۶ دی ۱۳۹۷
دستاوردهاي درخشان انقلاب اسلامي در حوزه علم و فناوري
 
دستاوردهاي درخشان انقلاب اسلامي در حوزه علم و فناوري

دستاوردهاي درخشان انقلاب اسلامي در حوزه علم و فناوري

سپهرغرب، گروه ويژه نامه: در ادامه بررسي دستاوردهاي انقلاب اسلامي طي چهار دهه گذشته در اين شماره به حوزه علم و فناوري مي پردازيم.

نخبگان و استعدادهاي برتر

1. نرخ جابه جايي دانش آموختگان دانشگاهي به ديگر كشورها در مقايسه با كل دانشجويان كشور

قبل از انقلاب 40 درصد دانشجويان ايراني در خارج از كشور تحصيل مي كردند اما در سال 97 فقط يك درصد آنان براي تحصيل به خارج از كشور مي روند، بنابراين ميزان مهاجرت تحصيلي 40/1 شده است. ايران طبق گزارش مشترك سازمان ملل و OECD، ازنظر شاخص نسبت تعداد مهاجران تحصيل كرده به كل تحصيلكردگان داخل كشور، در گروه كمتر از دو درصد قرار دارد.

2. نسبت مهاجرت تحصيلي ايرانيان به مهاجرت تحصيلي بين المللي

از 40 سال گذشته در سراسر جهان تعداد دانشجوياني كه براي ادامه تحصيل مهاجرت مي كنند 6 برابر، اما تعداد دانشجويان مهاجر ايراني نصف شده؛ بنابراين اين تعداد به نسبت كشورهاي دنيا 12 برابر كاهش يافته است.

3. ميزان مهاجرت دانشجويان به آمريكا

تعداد دانشجويان ايراني كه جهت تحصيل به آمريكا مهاجرت مي كنند از 57 هزار نفر در سال 57 به 12 هزار نفر در حال حاضر رسيده است كه پنج برابر كاهش را نشان مي دهد.

4. نرخ جابه جايي دانش آموختگان دانشگاهي به ديگر كشورها در قياس با منطقه و كشورهاي درحال توسعه

درحالي كه ميانگين مهاجرت دانشجويان ايراني در حال حاضر يك درصد بوده ميانگين نرخ مهاجرت دانشجويان در دنيا بين سه تا چهار درصد و در خاورميانه در سال 2008 9/7 بوده؛ يعني از ميانگين كشورهاي درحال توسعه نيز كمتر بوده و طي سال هاي 2000 تا 2010 نصف شده است.

5. رتبه دانشگاه مقصد دانشجويان مهاجر ايراني

از ميان دانشجوياني كه براي تحصيل به خارج از كشور مهاجرت كرده اند تنها يك درصد به 10 دانشگاه برتر دنيا رفته و مابقي به دانشگاه هاي معمولي وارد شده اند بنابراين 90 درصد از آنان الزاماً نخبه يا استعداد برتر نيستند.

6. نرخ ماندگاري دانش آموختگان مهاجر

85 درصد دانشجوياني كه براي تحصيل به كشورهاي اروپايي مي روند پس از اتمام تحصيل در آنجا باقي نمي مانند و تنها 15 درصد دانشجويان ايراني محصل در كشورهاي اروپايي پس از اتمام تحصيل در كشور باقي مي مانند. بر اساس گزارش بنياد ملي علوم آمريكا NSF نرخ ماندگاري پس از تحصيل دانشجويان ايراني مهاجرت كرده به اروپا در سال هاي 2010 تا 2012 به طور ميانگين 15 درصد بوده كه كمتر از ميانگين نرخ ماندگاري تحصيل كردگان ساير كشورهاي درحال توسعه در اروپا و آمريكاست.

7. تعداد دانشمندان برتر دنيا

پيش از انقلاب، ايران هيچ دانشمند برتر جهاني نداشته، اما در 1395(2016) طبق اعلام پايگاه معتبر بين المللي وب آو ساينس، ايران داراي 208 دانشمند برتر است كه در ميان يك درصد دانشمندان برتر دنيا قرار دارند. اين رتبه بندي بر اساس تعداد مستندات علمي در پژوهش هاي محققان دنيا در 10 سال اخير در 22 رشته موضوعي انجام مي شود. اين در حالي است كه اساتيد حوزه و علوم اسلامي در اين دانشمندان به حساب نمي آيند.

8. نقش رهبري در جهش علمي

پيش از انقلاب نهاد متولي نخبگان نداشتيم اما پس از انقلاب به خصوص طي دو دهه اخير شخص رهبري معظم انقلاب با اقداماتي مانند تأسيس نهادهاي متولي شناسايي و حمايت نخبگان و ايجاد ساختارها و تشكيلات علمي و نخبگاني نقش مهمي در گفتمان سازي و جريان سازي فضاي علمي كشور ايفا كردند.

برگزاري سالانه بيش از 10 ديدار عمومي با نخبگان علمي و نشست هفتگي مداوم با نخبگان علمي نشان از اهتمام رهبري به پيشرفت علمي دارد.

9. اسناد بالادستي و قوانين در خصوص شناسايي و حمايت از نخبگان و استعدادهاي برتر

پس از انقلاب تاكنون 55 سند بالادستي و قانون در خصوص شناسايي و حمايت و نگهداشت نخبگان توسط نهادهاي مرتبط تصويب شده و در حال اجراست.

10. شناسايي و حمايت نخبگان

تاكنون بيش از 12 هزار نخبه و استعداد برتر زير پوشش و حمايت بنياد ملي نخبگان قرارگرفته اند.

علم

1. رتبه علمي منطقه اي و جهاني برحسب مقالات و مدارك علمي

رشد 129 برابري تعداد مدارك نمايه شده از ايران قبل و بعد از انقلاب اسلامي بر اساس پايگاه استنادي اسكپوس نشان مي دهد تعداد مدارك نمايه شده، 3071 مدرك قبل از انقلاب و 397 هزار و 212 مدرك بعد از انقلاب اسلامي است.

كسب رتبه نخست منطقه و شانزدهم جهان توسط ايران در سال 2018 كه اين رشد عمدتاً در دو دهه اخير رخ داده؛ در نظام رتبه بندي سايماگو بر اساس پايگاه استنادي اسكوپوس، ايران در سال 1996 در رتبه 52 جهاني و پنج منطقه قرار داشته است.

درصد سهم ايران در توليد مقالات علمي دنيا نسبت به قبل از انقلاب اسلامي 656 برابر شده؛ اين سهم قبل از انقلاب اسلامي سه هزارم درصد بوده كه در 2017 مطابق نظر ISI به 95/1 درصد و مطابق نظر اسكوپوس به 97/1 رسيده است.

تعداد مقالات چاپ شده ايران از ابتداي انقلاب تا سال 2016 برحسب گزارش ISI 69 برابر و برحسب گزارش اسكوپوس 75 برابر شده و ايران به رتبه نخست علمي بين كليه كشورهاي اسلامي برحسب تعداد مقالات دست يافته است.

ارتقاي 17 پله اي رتبه كيفيت توليدات مقالات علمي داغ و پر استناد كشور از سال 2011 و رتبه 39 به رتبه 21 تا سال 2016 رسيده كه نشانگر كاربردي و اثربخش بودن مقالات است.

طبق گزارش سازمان ملل ايران از حيث تعداد عناوين كتاب منتشره در سال، نهمين كشور دنياست. اين رتبه در رشته هاي علمي متفاوت است. به طور مثال در كتب الهيئت در رتبه دو، در كتب زبان شناسي رتبه سه، در كتب عمومي رتبه 12، در روانشناسي و فلسفه رتبه 13 و در علوم كاربردي رتبه 16 جهان قرار دارد.

2. نرخ رشد علمي

سريع ترين نرخ رشد علمي جهان مربوط به ايران است كه 11 برابرِ نرخ رشد ميانگين جهاني است.

3. رتبه بندي جهاني دانشگاه ها

رتبه ايران ازنظر تعداد دانشگاه هاي برتر در نظام رتبه بندي تايمز در دنيا از مرتبه 32 در سال 2012 به رتبه 17 در سال 2017 ارتقا يافته است.

تعداد دانشگاه هاي برتر ايران در دنيا بر اساس نظام رتبه بندي تايمز از صفر دانشگاه در قبل انقلاب به 18 دانشگاه در سال 2018 رشد داشته است. آمارهاي ديگري نيز در نظام رتبه بندي لايدن (18 دانشگاه ايران در رتبه بندي برترين دانشگاه هاي دنيا در سال 2018) و نظام رتبه بندي كيواس (پنج دانشگاه در دنيا در سال 2017) وجود دارد.

98 درصد از توليد علم دانشگاه تهران مربوط به دوره بعد از انقلاب اسلامي است و تنها دو درصد آن مربوط به دوران قبل از انقلاب است. همين رقم براي دانشگاه صنعتي شريف 99 درصد و تنها يك درصد از توليد علم اين دانشگاه مربوط به دوران قبل از انقلاب است، همين رقم براي دانشگاه شيراز حدود 95 درصد است؛ درواقع مي توان گفت دانشگاه ها قبل از انقلاب صرفاً ارائه و انتقال محفوظات و ترجمه بوده و هيچ توليدي و خروجي علمي نداشته اند.

4. اعضاي هيئت علمي

از ابتداي انقلاب تاكنون تعداد اعضاي هيئت علمي زن از 100 نفر در سال 57 به دو هزار و 100 نفر در سال 96 رسيده و رشد 21 برابري داشته؛ همچنين به طوركلي تعداد اعضاي هيئت علمي 33 برابر شده است.

5. انجمن هاي علمي كشور

تعداد انجمن هاي علمي كشور از تعداد انگشت شمار در قبل انقلاب به 326 انجمن در سال 1393 رسيده است.

6. ديپلماسي علمي كشور

سهم ديپلماسي علمي از كل توليد مقالات علمي كشور (توليد مقالات علمي با مشاركت دانشمندان ديگر كشورها) مطابق گزارش پايگاه ISI از 18 درصد در سال 2012 به 22 درصد در سال 2016 ارتقا يافته كه رشد چهار درصدي را نشان مي دهد و اين به معناي ارتقاي ديپلماسي علمي كشور است.

7. پژوهشگاه هاي علمي

تعداد 22 پژوهشگاه فناوري در وزارت علوم داريم.

8. رتبه المپيادهاي علمي

تا پيش از انقلاب ايران در هيچ المپياد علمي شركت نكرده و بعد از انقلاب نيز از سال 1366(1987) با ورود ايران به المپيادهاي علمي تا سال 1396(2017) 669 مدال كسب شده كه با اين تعداد مدال ايران جزء ده كشور نخست دنيا در المپيادهاي علمي محسوب مي شود.

فناوري

1. ساختارهاي توليد فناوري

شركت هاي دانش بنيان مولود انقلاب است و قبل از انقلاب هيچ گونه ساختاري در اين حوزه وجود نداشت.

مراكز علم و فناوري و مراكز حمايت از نخبگان مولود انقلاب است و قبل از انقلاب هيچ گونه ساختاري در اين حوزه وجود نداشت؛ همچنين پارك هاي رشد علم و فناوري مولود انقلاب بوده و قبل از انقلاب هيچ پارك رشد و علم و فناوري در كشور نبود.

قبل از انقلاب به غيراز برخي صنايع دستي و سنتي هيچ فناوري بومي در كشور وجود نداشت و ما تنها نقش اپراتور تجهيزات خارجي را ايفا مي كرديم درحالي كه تمامي پيشرفت هاي فناوري بومي مربوط به بعد از انقلاب است.

2. رتبه هاي جهاني در عرصه هاي فناوري و علوم كاربردي و مهندسي

پس از انقلاب اسلامي شاهد دستاوردهاي متعدد علمي و فناوري در علوم و رشته هايي مانند هسته اي، نانو، بيوتكنولوژي، موشكي، سلول هاي بنيادين، هوافضا، داروهاي نوتركيب و پزشكي بوده ايم كه ثابت كرد در صورت اتكا به ظرفيت هاي داخلي و مديريت مناسب آن ها دسترسي به قله هاي علم و فناوري امكان پذير است. ازجمله توليد علم در حوزه علوم پزشكي به 75 برابر زمان طاغوت رسيده (اسكوپوس)، اين پيشرفت در علم پزشكي موجب شده اميد به زندگي كه قبل از انقلاب در ايران 54 سال بوده در سال 2017 به 76 سال رسيده كه از اين حيث رتبه هفتم جهان را دارا است.

طبق گزارش انجمن جهاني اقتصاد، ايران ازنظر فارغ التحصيلان STEM شامل چهار حوزه «علوم دانشي، فناوري، مهندسي، رياضي» در جايگاه پنجم جهان قرار دارد.

ايران از كشوري فاقد افتخارات و فاقد نوآوري در قبل انقلاب در حوزه فني و مهندسي به سومين كشور در تربيت مهندس در سال 2018 دست يافته است.

ايران هشتمين كشور دنيا در پرتاب ماهواره و پنجمين كشور در نانو در سال 2016 است.

ايران چهاردهمين كشور در علوم و فيزيكي هسته اي در سال 2016 است.

ايران پنجمين كشور در مهندسي شيمي و مهندسي انرژي برحسب شاخص توليد مقالات در اسكوپوس در 2015 است.

ايران نهمين كشور در مهندسي عمران و مهندسي اقيانوس برحسب شاخص توليد مقالات در اسكوپوس در 2015 است.

ايران يازدهمين كشور در مهندسي هوافضا برحسب شاخص توليد مقالات در اسكوپوس در 2015 است.

ايران دوازدهمين كشور در مهندسي صنايع برحسب شاخص توليد مقالات در اسكوپوس در 2015 است.

صنعت هواپيمايي ايران در رتبه دهم در بين 147 كشور جهان است.

ايران در جمع 11 كشور داراي فناوري پرتاب ماهواره قرار دارد.

ايران جزء 13 كشور دارنده چرخه كامل سوخت هسته اي است كه اكتشاف اورانيوم، استخراج، توليد كيك زرد و تبديل آن به گاز UF6 در حوزه توليد سوخت و مجتمع هاي سوخت در آن صورت مي گيرد.

ايران جزء 14 كشوري است كه توانايي غني سازي اورانيوم دارند.

ايران رتبه دوم در زمينه پيشرفته ترين كشورها در حوزه سلول هاي بنيادين را دارا است.

ايران ازنظر توليدات زيست فناوري در رتبه 13 جهان و اول منطقه در سال 2017 قرار دارد.

3. شركت هاي دانش بنيان

شركت هاي دانش بنيان از صفر شركت در قبل از انقلاب به يك هزار و 150 شركت در سال 1395 رشد داشته است.

4. مراكز رشد علم و فناوري كشور

تعداد مراكز رشد علم و فن آوري كشور از صفر مركز در قبل انقلاب به 154 مركز در سال 1393 افزايش يافته است.

5. پارك هاي علم و فناوري كشور

تعداد پارك هاي علم و فناوري كشور از صفر پارك در قبل از انقلاب به 36 پارك در سال 1393 افزايش داشته است.

6. شركت هاي مستقر در پارك ها و مراكز رشد علم و فن آوري

تعداد شركت هاي مستقر در پارك ها و مراكز رشد علم و فناوري از 676 شركت در سال 1384 به سه هزار و 650 شركت در سال 1397 رسيده است كه رشد 4/5 برابري را نشان مي دهد.

7. ثبت اختراع ملي و بين المللي

تعداد اختراعات ثبت شده جهاني ايرانيان در سال 1978 ميلادي 64 عنوان و در 2015 تعداد اختراعات ثبت شده بين المللي ايرانيان 13 هزار و 683 يعني 213 برابر است.

8. صادرات كالاهاي مبتني بر علم و فناوري پيشرفته

سرانه حجم صادرات كالاهاي با فناوري بالا كه بيانگر ارتقاي سطح فناوري كشور است از صادرات صفر در قبل از انقلاب به 42/155 ميليون دلار در سال 1393 رسيده است.

ارزش دلاري صادرات محصولات با فناوري هاي پيشرفته (ميليون دلار) از درآمد صفر در قبل از انقلاب به 25/27 ميليون دلار در سال 1380 و به 620 ميليون دلار در سال 1389 رسيده است كه رشد 219 درصدي را نشان مي دهد.

نسبت صادرات كالاهاي با فناوري بالا و متوسط به بالا (فناوري بالا شامل؛ صنايعي نظير تجهيزات الكترونيكي و ارتباطات از راه دور، رايانه و ماشين آلات اداري، هوافضا، ابزارآلات علمي و داروسازي را در برمي گيرد و فناوري متوسط به بالا شامل؛ ماشين آلات و تجهيزات، ماشين آلات برقي، شيميايي و تجهيزات راه آهن و حمل ونقل است) به واردات آن ها از روند و تراز مثبت تجاري حكايت مي كند به گونه اي كه اين نسبت از 73/7 درصد در سال 1383 به 68/43 درصد در سال 1393 رسيده است. اين نكته حكايت از آن دارد كه با توجه به عنصر تحريم ايران به ويژه در حوزه فناوري هاي بالا ايران توانسته علاوه بر رفع نيازهاي خود در اين حوزه به روند صعودي در توليد و صادرات فناوري هاي بالا و متوسط به بالادست يابد.

ارزش دلاري صادرات خدمات فني و مهندسي در كشور برحسب سال (ميليون دلار) نشان مي دهد اين شاخص بين سال هاي 1380-1390 روندي صعودي داشته، به طوري كه از صفر در قبل از انقلاب به 575 ميليون دلار در سال 1380 و به 4 ميليارد و 118 ميليون دلار در سال 1390 افزايش يافته است.

9. توانمندي هاي فني مهندسي پس از انقلاب اسلامي

برخي از دستاوردها و تجربيات بومي در حوزه علوم فني مهندسي كه مستقلاً پس از انقلاب اسلامي توليد شده است عبارت اند از:

- دفاعي:

پدافند هوايي (طراحي و ساخت سامانه هاي پدافندي برد كوتاه، متوسط و بلند)

هوايي (طراحي و ساخت جنگنده، انواع پهپاد، بالگرد و پرنده هاي فوق سبك، الكترونيك هوايي)

دريايي (طراحي و ساخت انواع ناو و ناوشكن، انواع زيردريايي، قايق پرنده، شناورهاي تندرو و فوق سريع، انواع هواناوها)

زميني (طراحي و ساخت انواع تانك، نفربر، خودروي نظامي، تجهيزات و سلاح هاي انفرادي، انواع مهمات سبك و سنگين)

موشكي (طراحي و ساخت انواع موشك هاي زمين به زمين، سامانه هاي، انواع موشك هاي كروز)

الكترونيك و رادار (طراحي و ساخت انواع رادار جستجو و ردياب، سامانه هاي الكترونيكي خاص، طراحي قطعات ميكروالكترونيك)

فضاي سايبري (مديريت فضاي سايبري، تأمين امنيت سايبري، دفاع سايبري)

- فضايي

طراحي و ساخت انواع:

ماهواره (مخابراتي، سنجشي، ناوبري در ابعاد و دقت هاي متفاوت)

سفينه فضايي

حامل ماهواره (سفير، سيمرغ، ذوالجناح)

ايستگاه پرتاب

ايستگاه بهره برداري (ثابت و متحرك)

ايستگاه هدايت و كنترل ماهواره

محموله ها (دوربين، ترانسپوندر)

آزمايشگاه فضايي (موشك هاي كاوشي)

- هوايي

نگهداري و تعمير (هواپيماهاي مسافربري و پهن پيكر)

ساخت قطعات حساس

طراحي و ساخت هواپيماي مسافربري (ايران 140، فجر، فائز)

فعال سازي طرح پژوهشي هواپيماي جت 150 نفره

ساخت موتورهاي پيستوني و جت هوايي

ساخت سوپر آلياژ موردنياز قطعات هواپيما

- هسته اي

دستيابي به چرخه كامل سوخت و توليد سوخت با غناي 20 درصد

طراحي و ساخت سانتريفيوژهاي پيشرفته

طراحي و ساخت راكتور و نيروگاه اتمي

توليد انواع راديو داروها

پرتودهي محصولات كشاورزي

- دريايي

گشت تحقيقاتي و داده برداري گسترده از خليج فارس و درياي عمان

تدوين اطلس هاي امواج ناشي از باد، انرژي هاي تجديد پذير در درياهاي ايران و اطلس تاريخي خليج فارس

طراحي و ساخت سازه هاي عظيم دريايي

طراحي و ساخت شناورهاي كوچك و بزرگ

ساخت انواع زيردريايي ها و سازه هاي زيرآب

توليد هيدروژن و سوخت زيستي از ميكروآلگ ها

طراحي و ساخت انواع اسكله و سكوهاي دريايي

استخراج معادن، نفت و گاز از دريا

طراحي صنايع اقيانوسي و بهره گيري از منابع غذايي غير شيلاتي دريا
 
تاریخ: ۱۹/۱۰/۱۳۹۷