روابط عمومی دانشگاه شیراز
شنبه ۲ شهریور ۱۳۹۸
انگيزه هاي سياسي و انگاره هاي ملي در مشروطيت و تغيير نام مجلس
 
دكتر محمدمهدي مرادي خلج /دانشيار و عضو هيات علمي گروه تاريخ دانشگاه شيراز تشكيل مجلس و پذيرش نوعي نظام پارلماني از سوي مظفرالدين شاه از جمله نتيجه هاي انقلاب مشروطيت ايران بود. اين مجلس كه در نخستين فرمان صادر شده در تشكيل آن (14 جمادي الثاني 1324) نام ويژه اي نداشت در فرمان بعدي(يعني 16 جمادي الثاني) عنوان «مجلس شوراي اسلامي» يافت و در آخرين فرمان كه به فاصله چهار روز از نخستين آنها صادر شد، «مجلس شوراي ملي» نام گرفت. انگيزه هاي سياسي ناشي از بدبيني مشروطه خواهان به دولتمردان از يك سو و ترس از تنگ نظران به سبب مصادره به مطلوب نام مجلس كه به ناديده گرفتن حقوق ملت و آزادي آنها مي انجاميد از سوي ديگر، نشان از علت تبديل فرمان ها و نام گذاري هاي مختلف آن دارد. به نظر مي رسد براي فهم دليل تبديل نام مجلس بايد به هويت شناسي نيروهاي موثر در رويدادهاي انقلاب مشروطيت پرداخت و با شناخت ميزان تاثيرگذاري آنها، برون داد تغيير نام مجلس را ارزيابي كرد.
انگيزه هاي سياسي و انگاره هاي ملي در مشروطيت و تغيير نام مجلس
در شناسايي نيروهاي جريانساز رويدادهاي مشروطه مي توان از روحانيان، تحصيلكردگان، انجمن ها و محفل هاي سري، سفارت انگلستان و درباريان و دولتمردان ياد كرد. به طور نمونه يك فرض در ميان فرض هاي ديگرِ تغيير نام مجلس به قدرت ميانجيگري شارژ دافر انگليسي منتسب است زيرا سخن او با پناه دادن به تحصن كنندگان تاثير چشمگيري يافت و حضور وي در جمع مذاكره كنندگان با صدراعظم در روزهاي 17 و 18 جمادي الثاني منجر به صدور دستخط نهايي مجلس شد. واقعيت آن است كه ورود انگلستان به مسائل مشروطيت ايران براي كمك به اصلاح ساختار نظام و حمايت از حقوق شهروندي ايرانيان نبوده است. مدارك موجود در آرشيو اسناد وزارت امور خارجه انگلستان مربوط به قبل و بعد از پيروزي مشروطيت در ايران به خوبي بيان مي كند كه حضور انگلستان در مسائل مشروطيت ايران از سر اضطرار و به منظور جلوگيري از سلطه هرچه بيشتر رقيب ديرينه اش، روسيه در ايران بوده است؛ زيرا انگليسي ها نگران به سلطنت رسيدن محمدعلي ميرزا -با اختيارات نامحدود- بودند كه وابستگي شديدي به روس ها داشت و اين چنين به حمايت از مشروطه خواهان موافق با نام «مجلس شوراي ملي» در برابر مشروطه خواهان مشروعه خواه موافق با عنوان «مجلس شوراي اسلامي» پرداختند.فرض هاي ديگري نيز در تغيير نام مجلس بي تاثير نبودند. به طور نمونه؛ روحانيوني كه موثرترين نيروها در ايجاد هيجان مشروطه خواهي بودند اما درك واحدي از مشروطه نداشتند؛ علاوه بر اين آنها بر سر همراهي با دولتمردان در اجراي هدف هايي كه شرعي مي پنداشتند نيز با يكديگر اختلاف داشتند. همچنين انجمن هاي مخفي و كساني چون ملك المتكلمين اصفهاني از واعظان سرشناس عصر مشروطه كه آرمان سياسي شان متوجه كشورهاي دموكراتيك اروپاي غربي بود، در بهره گيري برنامه ريزي شده در همراهي يا تعارض با برخي علما را نمي توان پوشيده داشت.

اين مطلب برايم مفيد است 0 0

كپي شد
 
تاریخ: ۲۰/۰۵/۱۳۹۸