طرح ملي و فراگير گونه شناسي بومي سروده هاي ايران، در دانشگاه شيراز كليد خورد.
مدير قطب علمي «شعرپژوهي فرهنگ عامه» در دانشگاه شيراز، طي نشستي از طرح تدوين و انتشار كتاب هايي دربارۀ گونه شناسي بومي سروده هاي ايران در دانشگاه شيراز خبر داد.
دكتر كاووس حسن لي با بيان اين مقدمه كه: فرهنگ و ادب عامه، يكي از شاخه هاي مهم ساختار فرهنگي و اجتماعي هر ملتي ست و مردم فرهنگور ايران نيز گنجينه هاي ارزشمندي از آثار عامه دارند كه بايد ثبت و ضبط و بازشناسي شود؛ گفت: در جاي جاي اين سرزمين پهناور قصه ها، افسانه ها، شعرها، آيين ها و باورهايي وجود دارد كه هركدام بخشي از فرهنگ و انديشه ي اين مردم را بازنمايي مي كنند.
وي افزود: ادبيات رسمي گذشته ي ما با همه ي ارزش هاي انكارناپذير آن، ادبياتي نخبه گرا بوده و به دليل همين نخبه گرايي و رسميتي كه داشته، ادبياتي فاخر، فخيم و مزيّن بوده است. متون ادبي هرچه فاخرتر، فخيم تر و مزيّن تر مي شده، ارزشمندتر به شمار مي آمده است.
استاد زبان و ادبيات فارسي دانشگاه شيراز گفت: بخشي ديگر از ادبيات ما ادبياتي ست غيررسمي كه از دل توده هاي مردم مي جوشيده و در بند تزيين و تكلف نبوده است. اين بخش از ادبيات، در طول تاريخ، به بهانه ي غيررسمي بودن آن، همواره به حاشيه رانده مي شده و از كانون توجه بسياري از سخن سنجان بيرون مي رفته است.
مدير قطب علمي «شعرپژوهي فرهنگ عامه» توضيح داد: به همين منظور ما در سال ۱۳۹، طرح «شعرپژوهي فرهنگ عامه» را در قالب يك قطب علمي در بخش زبان و ادبيات فارسي دانشگاه شيراز نوشتيم و با پي گيري هايي كه داشتيم، آن را به تصويب وزارت علوم رسانديم.
او در پاسخ به اين سئوال كه آيا انتشار كتاب هايي براي معرفي توصيفي بومي سروده هاي مناطق مختلف ايران، مي تواند نياز امروز و مناسب شرايط معاصر باشد؟ گفت: درست است. گذشتگان در زمان خودشان زيسته اند و جهان خودشان را داشته اند. امروز ما در زماني ديگر زندگي مي كنيم و جهاني ديگر، با همه ي بايستگي ها و نبايستگي هايش، ساخته ايم. بنابراين بايد فرزند زمان خويشتن بود. اما پرداختن به آثار گذشتگان و پاسداري از آن ها، هرگز به معناي بازگشت به گذشته و ماندن در آن جا نيست.
دكتر حسن لي گفت: گردآوري، بازشناسي و بررسي علمي بومي سروده هاي گذشته، يعني توجه به سرمايه هاي ملي كه از نياكانمان بازمانده است. فرهنگ و ادب عامه ميراثي ارزشمند است كه از گذشتگان به ما رسيده است. ما نبايد همچون فرزندان ناخلف خانواده اي ثروتمند كه ارث پدري شان را به سادگي به آتش مي كشند و بر باد مي دهند، اين ميراث گرانمايه را به دست فراموشي بسپاريم.
عضو هيأت علمي دانشگاه شيراز گفت: اگر ادبيات را آيينه اي براي بازنمايي بخش هايي از زندگي گذشتگان بدانيم، ادب عامه آيينه اي زلال تر، روشن تر و شفاف تر است؛ زيرا فرهنگِ عامه بسياري از ناگزيري هاي فرهنگ رسمي را نداشته و كمتر گرفتار سانسور شده است.
وي گفت: فرهنگ يك كشور اگر مانند دريايي جاري باشد، اين دريا از برهم آيي آب هاي چشمه ها و نهرها و رودهاي كوچك و بزرگي پديد مي آيد كه از نواحي مختلف به اين دريا سرازير مي شوند. اگر آن چشمه ها نجوشند، اگر آن نهرها بخشكند، اگر آن رودخانه ها كم آب شوند، ديگر دريا هم دريا نخواهد ماند. دريا هم لاغر خواهد شد و دريا هم خواهد خشكيد. پرداختن به ادب و فرهنگ عامه و ادبيات بومي، يعني بازسازي چشمه ها، يعني لايروبي قنات ها، يعني به سازي رودخانه ها. تا زندگي جريان يابد؛ تا نشاط لازم براي رشد و اعتلاي فرهنگ پديد آيد. و در واقع يعني كمك به جريان زندگي.
دكتر حسن لي درخصوص اهداف قطب علمي شعرپژوهي فرهنگ عامه، گفت: هر موضوعي كه به گونه اي به بومي سروده ها مربوط بشود به قطب ما هم مربوط است. هدف كلي ما فراهم آوردن زمينه هاي گوناگون پژوهشي و علمي براي شناختِ شايسته ي بخشي از ادب عامه يعني همين بومي سروده هاي مناطق و اقوام مختلف ايران و بازيابي نقش اين عناصر فرهنگي در هويت ملي است.
مدير قطب علمي «شعرپژوهي فرهنگ عامه» در پاسخ به اين سئوال كه منظور از بومي سروده چيست؟ توضيح داد: منظور ما از بومي سروده ها شعرهايي ست كه معمولا سرايندگاني ناشناس آن ها را در روزگاران گذشته، آفريده اند. سپس سر زبان هاي مردم جاري شده اند و زبان به زبان چرخيده اند و به صورت هاي گوناگون درآمده اند. بنابراين بومي سروده ها محصول مشترك ذوق جمعي اند و از لابه لاي آن ها مي توان بسياري از روياها، آرمان ها، آرزوها و شايست و نشايست هاي مردم را دريافت و بازشناخت.
دكتر حسن لي ادامه داد: ما امروز صدها گونه ي شعر عامه داريم كه نيازمند گونه شناسي و توصيفند. مانند ترانه هاي ناز و نوازش، لالايي ها، ترانه هاي كار، سرودهاي شادي، اشعار سوگ، تغزل هاي عاشقانه ي مردمي، جنگ نامه ها و حماسه هاي مربوط به عامه و مانند آن ها. همه ي اين ها در حوزه ي كار ما در شعرپژوهي ادب عامه قرار مي گيرند.
او درخصوص برنامه هاي قطب علمي شعرپژوهي فرهنگ عامه نيز گفت: ما برنامه هاي مختلفي را در فعاليت هاي قطب داريم. براي مثال همزمان چندين برنامه را به موازات هم پي گرفته ايم و پيش مي بريم. ابتدا نرم افزاري را با قابليت جستجوهاي گوناگون طراحي و توليد كرده ايم كه پژوهشگران فرهنگ عامه مي توانند به صورت برخط (آنلاين) اطلاعات بومي سروده ها را در آن نرم افزار بارگذاري كنند تا كم كم يك بانك بزرگ بومي سروده ها فراهم شود.
دكتر حسن لي اضافه كرد: در اين نرم افزار اجزا و مشخصات هر بومي سروده به تفكيك وارد مي شود؛ مثلا: نام بومي سروده، متن آن با آوانگاري، قالب و وزن شعر، موضوع شعر، مأخذ شعر، شيوه ي اجرا، سازهايي كه با اين شعرها همراهي مي كنند و موارد ديگر. همزمان برنامه ي نشست هاي تخصصي و كارگاه هاي آموزشي داريم تا پژوهشگران فرهنگ عامه با شيوه هاي علمي گردآوري، طبقه بندي و توصيف بومي سروده ها آشنا بشوند.
مدير قطب علمي «شعرپژوهي فرهنگ عامه» خاطرنشان كرد: در كنار اين برنامه ها طرح گردآوري، تدوين و انتشار بومي سروده هاي گوناگون سراسر كشور يك برنامه جامع و مهم است. اين مجموعه با همكاري پژوهشگران گرامي ادب عامه در سراسر كشور انجام مي شود.
دكتر حسن لي گفت: اين كتاب ها با هدف معرفي شعر عامه ايران و با روشي علمي و نسبتا هماهنگ (بر اساس شيوه نامه) تدوين مي شوند. در هر كدام از كتاب هاي اين مجموعه يا بومي سروده هاي يك منطقه يا يك استان به صورت توصيفي، طبقه بندي و گونه شناسي مي شود و يا گونه اي شاخص از بومي سروده ها در يك بررسي همه جانبه بازشناسي خواهد شد.
استاد زبان و ادبيات فارسي دانشگاه شيراز يادآور شد: قطب علمي با مدير نشر خاموش به يك توافق و تفاهم رسيده است كه اين مجموعه كتاب ها با طرحي هماهنگ، همچون دانشنامه اي توصيفي - تحليلي با موضوع شعر عامه ي ايران در جلدهاي مختلف منتشر بشود. به همراه هر كتاب يك لوح فشرده نيز منتشر مي شود تا شيوه ي خوانش و اجراي اين سروده ها نشان داده شود.
دكتر حسن لي گفت: خوشبختانه تا كنون با بيش از ۱۵نفر از پژوهشگران فعال اين حوزه به نتيجه رسيده ايم كه ۱۳نفر از آن ها قرارداد سه جانبه را امضا كرده اند. چند اثر از اين مجموعه هم يا داوري شده و در مرحله ي ويراستاري است و يا در حال داوري است. بقيه هم در حال اجرا و آماده سازي است.
او توضيح داد: خانم فرشته آلياني؛ با موضوع بررسي «بومي سروده هاي گيلكي و طالشي»، دكتر غلامرضا بهرام پور؛ با موضوع «چهاربيتوهاي جلگه ي جام»، دكتر سيدبرزو جماليان زاده؛ با موضوع «بررسي و تحليل بومي سروده هاي كهگيلويه و بويراحمد»، دكتر عبدالغفور جهان ديده؛ با موضوع «بومي سروده هاي بلوچي»، آقاي حسن نژاد؛ با موضوع «گونه شناسي شعر عامه استان مازندران» دكتر راضيه رستمي؛ با موضوع «گونه شناسي بومي سروده هاي استان بوشهر»، دكتر حسن روشان؛ با موضوع «گونه شناسي شعر كرمانجي»، دكتر حميد سفيدگر و دكتر شهريار حسن زاده؛ با موضوع «بررسي بومي سروده هاي آذربايجان»، دكتر علي سهراب نژاد؛ با موضوع «گونه شناسي بومي سروده هاي استان ايلام»، دكتر سيدحسين طباطبايي؛ با موضوع «تحليل بومي سروده هاي استان سمنان»، دكتر مينا مساعد؛ با موضوع «جنگ نامه هاي جنوب»، دكتر اسدالله نوروزي؛ با موضوع «گونه شناسي بومي سروده هاي استان هرمزگان»، دكتر محمدرضا صرفي؛ با موضوع «بومي سروده هاي استان كرمان»، دوستان ديگري هم مانند جناب دكتر پارسا در حال بررسي چگونگي اجراي اين طرح در مناطق مختلف كردستان هستند و ان شاءالله با اين عزيزان هم به زودي به تيجه نهايي خواهيم رسيد.
دكتر حسن لي در پاسخ به اين پرسش كه ساختار قطب علمي شما چگونه است؟، گفت: قطب علمي از يك هسته ي هفت نفره، از استادان دانشگاه شيراز و دانشگاه هاي ديگر تشكيل شده است. همكاران محترم ديگري نيز ما را در اين مسير همراهي مي كنند.
مدير قطب علمي «شعرپژوهي فرهنگ عامه» از پژوهشگران دعوت كرد تا اگر در حوزه ي بومي سروده ها، مشغول پژوهشي هستند يا پايان نامه و رساله اي نوشته اند، و علاقه مندند تا اثرشان در اين مجموعه كتاب هايي كه در حال آماده سازي ست، قرار بگيرد، اثرشان را براي بررسي و انتشار، براي قطب شعرپژوهي ارسال كنند.

براي دريافت فراخوان قطب علمي «شعرپژوهي فرهنگ عامه» درخصوص تدوين بومي سروده هاي ايران، اينجا را كليك كنيد.