هشتمين همايش ملي دانشگاهي ادبيات كودك كه به همت مركز مطالعات ادبيات كودك دانشگاه شيراز ترتيب يافت، با موضوع «ادبيات كودك: پساانسان گرايي، پساكرونا و جهان در شرايط مجازي»، در روزهاي ۲۹ و ۳۰ ارديبهشت ماه، به صورت مجازي برگزار گرديد.

دانشگاه شيراز به عنوان «مادر ادبيات كودك ايران» شناخته شده است
دكتر نادگران رئيس دانشگاه شيراز در سخناني در آيين گشايش اين همايش گفت: حدود پانزده سال است كه ارديبهشت ماه دانشگاه شيراز، با ادبيات كودك و همايش ملي آن پيوند يافته است و امروز كه هشتمين همايش ملي دانشگاهي ادبيات كودك، با حضور استادان، دانشجويان، هنرمندان و صاحب نظران اين حوزه، به همت مركز مطالعات ادبيات كودك دانشگاه شيراز برگزار شده است، بسيار خرسندم و برخود مي بالم كه شيراز، نگين فارس و ايران همان گونه كه با داشتن پشتوانه اي غني و بي همتا، به عنوان شهر اديبان و شاعران كهن پارسي همچون حافظ و سعدي شناخته مي شود، در حوزهي ادبيات كودك نيز، جايگاه بي بديلي دارد و دانشگاه شيراز به عنوان مادر ادبيات كودك ايران شناخته شده است.
دكتر نادگران به جايگاه دانشگاه شيراز در كشور اشاره كرد و يادآور شد: دانشگاه شيراز، با داشتن ۲۰هزار دانشجو و ۷۲۰ عضو هيأت علمي، در ۱۵دانشكده و ۷۵ گرايش، از دانشگاه هاي برتر و تراز اول كشور و در جايگاه قطب علمي جنوب كشور است كه در زمينه هاي مختلف، ازجمله گسترش تحصيلات تكميلي و ايجاد گرايش هاي جديد زبان و ادب فارسي، همچون «ادبيات كودك» پيشرو و بنيان گذار بوده است.
وي با بيان اينكه دانشگاه شيراز، با داشتن ۲۰هزار دانشجو و ۷۲۰ عضو هيأت علمي، در ۱۵ دانشكده و ۷۵ گرايش، از دانشگاه هاي برتر و تراز اول كشور و در جايگاه قطب علمي جنوب كشوراست كه در زمينه هاي مختلف، ازجمله گسترش تحصيلات تكميلي و ايجاد گرايش هاي جديد زبان و ادب فارسي، همچون «ادبيات كودك» پيشروو بنيان گذار بوده است، گفت: امروزه موضوع حركت به سمت دانشگاه هاي نسل سوم و چهارم؛ يا اصطلاحا دانشگاه هاي كارآفرين و جامعه محور، از موضوعات اصلي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري ايران و به پيروي از آن در صدر اهداف دانشگاه هاي كشور، از جمله دانشگاه شيراز است.
به گفته نادگران، دانشگاه شيراز، ديرزماني ست كه اين مهم را در برنامه راهبردي خود قرار داده و براي هماهنگي و هم سويي پژوهش هاي علمي خود با نيازهاي روز جامعه كه از ملاك ها و ويژگي هاي يك جامعه پيشرفته و پوياست، برنامه ريزي كرده است و مي كوشد.
رئيس دانشگاه شيراز ادامه داد: مطالعات رسمي ادبيات كودك، در قالب يكي از گرايش هاي ارشد زبان و ادبيات فارسي، از جمله اين اقدامات است كه تا حدود دو دهه گذشته، جاي خالي آن در وزارت عتف كشور كاملا محسوس بود. ادبيات كودك و نوجوان، مانند ديگر مسائل، زيرِ تاثير جامعه خويش پديدار مي شود و بلكه تأثير آن در جامعه دوسويه است. از يك سو تأثيراجتماع بر ادبيات كودك از آن جهت است كه نويسندگان اين ادبيات با مفاهيم موجود در جامعه سروكار دارند و خواسته يا ناخواسته اين مفاهيم را وارد ادبيات كودك مي كنند و ايده ها و مضمون هاي مورد انتخاب خود را در نوشتن آثارشان از درون همين اجتماع بر مي گزينند و از ديگر سو، تأثير ادبيات كودك بر جامعه نيز از همين ادبيات و افق هاي ديد و آشنايي پديد مي آيد كه با الگوها و ژرفاهاي تمدن و زندگي براي كودك گشوده مي شود. كودكان و نوجواناني كه درهمين اجتماع زندگي مي كنند و سازنده فرهنگ و زيرساخت هاي آن خواهند بود؛ فرهنگي كه بخش عمده اي از آن را از ادبيات كودك، گرفته است.
دكتر نادگران با بيان اينكه دانشگاه شيراز، مفتخر است كه با بهره مندي از استاداني صاحب نظر و كاردان، در طراحي، تدوين و تصويب اين گرايش بينارشته اي پيشگام بوده، افزود: با همكاري ارزشمند دو دانشكده علوم انساني و علوم تربيتي و روان شناسي در مركز مطالعات ادبيات كودك، كارشناساني زبده و پژوهشگراني متخصص براي عرصه ادبيات كودك ايران تربيت كرده است كه تأثير حضور و فعاليت شان به اين ميدان برهيچ كس پوشيده نيست.
رئيس دانشگاه شيراز، بيان كرد: راه اندازي نخستين و تنها مجله علمي-پژوهشي مطالعات ادبيات كودك،گشايش كتابخانه تخصصي ادبيات كودك در دانشگاه شيراز، تأليف و ترجمه كتاب هاي نظري و كاربردي در اين حوزه، برگزاري همايش هاي دوسالانه ادبيات كودك، انجام پژوهش هاي بنيادين و جشنواره هاي و نشست هاي تخصصي گوناگون در اين حوزه، نيز تنها بخشي از كارنامه سبز و پرافتخار مركز مطالعات ادبيات كودك دانشگاه شيراز است كه به اين عرصه علمي و ادبي، رونق و طراوتي دوچندان بخشيده است.
وي اضافه كرد: اينك نيز به مناسبت برگزاري هشتمين همايش ملي دانشگاهي ادبيات كودك، اين مركز باري ديگر همسو با دغدغه و نياز جامعه، موضوع «ادبيات كودك: پساانسان گرايي، پساكرونا و جهان در شرايط مجازي» را محور قرار داده و پژوهشگران و صاحب نظران اين حوزه را به هم انديشي و پژوهش در اين زمينه فراخوانده است.
دكتر نادگران درخصوص ضرورت موضوع اين همايش نيز گفت: ظهور بيماري كرونا نيز كه از ماه هاي گذشته جهانيان را با تجربه هايي تلخ مواجه و غريب مواجه كرده، ضرورت بازبيني ژرف در سبك زندگي، باورها و تصورات، فلسفه و ايدئولوژي براي او را در پي داشته است.
وي گفت: در پي اين اتفاق، گسترش فناوري هاي ديجيتال و فضاي مجازي نيز كه در دوران پيش از كرونا با رشد حيرت انگيز خود بر پديده هايي همچون تعليم و تربيت، كتاب، هنر و ادبيات، سرگرمي، و ارتباطات تأثير گذارده بود، با وقوع بيماري كرونا، رشد بيشتري داشته است و بر تمام جنبه هاي زندگي فردي و اجتماعي انسان سايه اي سنگين افكنده است. اين مسائل، ضرورت پرداختن به موضوع «ادبيات كودك: پساانسان گرايي، پساكرونا و جهان در شرايط مجازي» را در اين همايش بزرگ به خوبي نشان مي دهد كه اميدوارم نتايج ارزشمند آن نيز به خوبي به جامعه منتقل شود و همگان از آن بهره ي كافي ببرند.
وي در پايان ضمن خيرمقدم و سپاسگزاري از همه ي ميهمانان و شركت كنندگان اين گردهم آيي بزرگ علمي فرهنگي، از تمامي دست اندركاران اين برنامه تشكر كرد و گفت: از همكاران انديشمند و پرتلاشم در مركز مطالعات ادبيات كودك كه همه ي اين آوازها از آن هاست، كمال تشكر را دارم.

انديشه پساانسان گرايي را مي توان واكنشي به انسان گرايي مسلّط در علوم انساني دانست
دكتر سعيد حسام پور دبير علمي اين همايش نيز در آغاز اين مراسم به موضوع علمي اين همايش پرداخت و توضيح داد: اضطراب پيدا و پنهان ناشي از شيوع كرونا كه بر روح و روان همه كودكان جهان تأثير گذاشته و خواهد گذاشت واقعيت جهان امروز ما است و بي گمان زمان زيادي نياز است تا هولناكي، تلخي و تيرگي اين دوران سخت و دلهره آور شسته شود.
وي ادامه داد: غافلگيري ما در برابر اين شرايط باعث شده كه فعلا تنها كارمان اين باشد تا حدي بكوشيم كودكانمان را از اين شرايط آگاه كنيم و اندكي توانمندشان سازيم.
مدير مركز مطالعات ادبيات كودك دانشگاه شيراز عنوان كرد: اكنون بايستي پس از گذر از اين بحران بارها و بارها مساله را در ذهنمان و در جمع هاي تخصصي بازشناسي، تحليل و واكاوي كنيم تا بيشتر متوجه شويم چه دگرگوني هاي بنياديني در زيست جهانمان رخ داده است.
او تأكيد كرد: انديشه پساانسان گرايي را مي توان واكنشي به انسان گرايي مسلّط در علوم انساني دانست كه روزبه روز بر گستره و ژرفاي آن افزوده مي شود و اين رخداد زمينه را براي تحولاتي ژرف در علوم انساني و تربيتي فراهم آورده است.
دكتر حسام پور در ادامه گفت: هم اكنون، با تحولي كه پساانسان گرايي در مفهوم انسان، رابطه انسان و طبيعت، رابطه انسان و جامعه و ... پديد آورده است، برداشت ها از مفهوم كودكي نيز دگرگون شده و در پي آن نظام هاي تعليم و تربيت و نيز ادبيات كودك به راهكارهاي تازه اي رسيده اند.
وي به گسترش فناوري هاي ديجيتال و فضاي مجازي در دوران كرونا اشاره كرد و يادآور شد: گسترش فناوري هاي ديجيتال و فضاي مجازي كه در دوران پيش از كرونا بر پديده هايي مانند تعليم و تربيت، كتاب، هنر و ادبيات و سرگرمي و ارتباطات تأثير گذارده بود با پيدايش كرونا با سرعت خيره كننده اي به رشد خود ادامه داد و بر همه ي جنبه هاي زندگي فردي و اجتماعي انسان سايه اي سنگين فروافكند؛ پديده اي كه در دوران پساكرونا نيز همچنان تداوم خواهديافت.
دكتر حسام پور ادامه داد: اين تحول به گونه اي است كه افرادي كه پيش از اين ضرورتي براي استفاده از فن آوري نوين و فضاي مجازي به شكلي گسترده احساس نمي كردند در دوران كرونا به دليل ضرورت هاي حرفه اي يا براي غلبه بر احساس تنهايي و ترس به آن تن دردادند و آرام آرام پس از پذيرش اين شرايط از ظرفيتهاي معجزه گونه و شگفت انگيز اين پديده آگاه شدند و چه بسا در شمار هواخواهان آن قرار گرفتند.
وي عنوان كرد: درهم تنيدگي سه عنصر بنيادين پساانسانگرايي، پساكرونا و جهان در شرايط مجازي و پيوندهاي ناگزير اين سه با هم چشم اندازي ديگرگون پيش رويمان گذارده است و نبايد اجازه دهيم از آن جا بمانيم و منفعلانه با آن روبرو شويم. برماست هوشمندانه و به دور از شعارزدگي هاي مرسوم چاره جويي كنيم و برنامه هايي سنجيده براي آن داشته باشيم.
مدير مركز مطالعات ادبيات كودك اظهار داشت: قرار بود براي همايش ارديبهشت ۱۴۰۰ فراخوان دهيم و با وجود اينكه شوراي علمي همايش مي دانست موضوع و محورهاي همايش خيلي ويژه و تخصصي خواهد شد؛ اما همگي بر اين باور بوديم بايد همايش زمينه ساز درنگ و انديشيدن درباره ي همين مسائل بنيادين روز شود.
دبير علمي هشتمين همايش ملي دانشگاهي ادبيات كودك در پايان بيان داشت: پس از انتشار فراخوان ۴۰چكيده برگزيده و سرانجام ۱۸ مقاله براي ارائه در اين همايش در نظر گرفته شد.

رسالت اصلي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان؛ رصدكردن تغيير مفهوم كودكي و به روز كردن كودكان متناسب با اين تغيير است
سرپرست معاونت فرهنگي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان نيز در اين همايش با بيان اينكه سرعت تغيير مفهوم كودكي در دنياي امروز شتاب زيادي پيدا كرده است، اظهار داشت: شيوع كرونا موجب تغيير مفهوم كودكي در دنياي امروز شد. مفهوم كودكي به زمان و مكان وابسته است و تحت تاثير اين عوامل دچار دگرگوني مي شود اما شيوع كرونا مفهوم كودكي را بيشتر از عوامل ديگر دچار تحول كرد.
وي ادامه داد: رسالت اصلي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان در اين دوران رصدكردن تغيير مفهوم كودكي و به روز كردن كودكان متناسب با اين تغيير و شتاب است.
سرپرست معاونت فرهنگي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان اظهار داشت: كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان از معدود سازمان هايي است كه تلاش كرد تا خود را با تغيير و تحولي كه دنياي كودكان را تحت تأثير قرار داده است، وفق دهد.
دكتر اميني گفت: يكي از نقاط مثبت اين اتفاق ناخوشايند تجارب زيادي بود كه در اين دوران كسب كرديم، تجاربي كه قطعا در شرايط عادي نمي توانستيم به دست آوريم.
وي افزود: متأسفانه در دنيايي به سر مي بريم كه هر روز با اخبار فاجعه آميز و ناخوشايندي روبه رو هستيم و دسترسي كودكان به اين اخبار هم روزبه روز بيشتر مي شود.
سرپرست معاونت فرهنگي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، بيان كرد: برگزاري همايش ملي دانشگاهي ادبيات كودك با همكاري دانشگاه شيراز و ساير نهادها يك اتفاق نيكو و مبارك است كه كمك شاياني به سلامت اجتماعي و رواني كودكان در دوران كرونا و پسا كرونا مي كند. اميدوارم اين همكاري تداوم پيدا كند تا بتوانيم در كنار هم قدم هاي بزرگ تري برداريم و اتفاقات بهتري را براي كودكان رقم بزنيم.

هرگونه به حاشيه راندن كودكان را به چالش مي كشيم
پروفسور كارين موريس استاد تعليم و تربيت پيش دبستاني در دانشگاه اولو در فنلاند نيز در سخناني از راه دور در اين همايش گفت: موضوع سخنراني من پيرامون اتفاقي است كه در ملاقات كودك پساانسان و كتاب هاي تصويري رخ مي دهد و عنواني كه براي سخنراني ام برگزيدم اين است كه «وقتي كودك پساانساني با كتابهاي تصويري ملاقات مي كند».
او در اولين پنل تخصصي اين همايش گفت: ما به شدت متعهد هستيم كه هر گونه به حاشيه راندن كودكان را به چالش بكشيم.
كارين موريس ادامه داد: ما در آثار خود كتاب تصويري را ايزوله نمي كنيم و ارتباط آن را به عنوان متن، شي يا هنر با نويسندگان، ناشران، منتقدان، كتابداران و خوانندگان در هر گروه سني و همچنين ارتباط آن را با زمان و مكاني كه كتاب تصويري در آن خلق شده است، در نظر مي گيريم.
وي اظهار داشت: ما در پساانسان گرايي انتقادي به ويژه واقع گرايي عاملانه كارن باراد و در نظريه تأثير، فضايي نو يافته ايم تا نارضايتي هاي روزافزون خود را نسبت به رويكردهاي انسان محور و به خصوص بزرگسال محور بر خوانش كتاب هاي تصويري بروز دهيم.
موريس بيان كرد: ما بايد بتوانيم از نتايج پژوهش ها و تحقيقاتمان در خصوص ملاقات كودك پساانسان با كتاب هاي تصويري به پرسش هايي مبني بر اينكه «ادبيات كودك براي چه كسي است و در كار با كودك معمولا چه تصوري از كودك و كودكي نهفته است يا چه تصوري از كودك و كودكي ارائه مي شود؟» پاسخ دهيم.
استاد تعليم و تربيت پيش دبستاني در دانشگاه اولو در فنلاند، افزود: كتاب هاي تصويري هميشه در شبكه بي نهايتي از روابط كه محل تقاطع معرفت هاي مختلف است قرار دارند. با وجود اين خواندن و تفسير آن ها به موضوعات اجتماعي، فرهنگي، سياسي، اخلاقي و زيبايي شناسي محدود شده است. اما من علاقه مندم بدانم وقتي كتاب هاي تصويري با جهان در نيمه راه ملاقات مي كنند چه مي شود؟
يادآور مي شود: هشتمين همايش ملي دانشگاهي دانشگاه شيراز، با همكاري معاونت پژوهشي و معاونت فرهنگي-دانشجويي دانشگاه شيراز، سازمان فرهنگي اجتماعي شهرداري شيراز، كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، انجمن ترويج زبان و ادبيات فارسي شعبه دانشگاه شيراز و مركز منطقه اي و استناد جهان اسلام ترتيب يافت و پس از برگزاري آيين گشايش، با سه پنل علمي (و ارائه ي ۱۶ مقاله) در روزهاي چهارشنبه۲۹ و پنجشنبه30 ارديبهشت ماه، به صورت برخط و با شركت جمعي از صاحب نظران، پژوهشگران و علاقه مندان به ادبيات كودك ادامه يافت.